ބުލީކުރުމަކީ ހަމައެކަނި ވަގުތީ ގޮތުން މީހަކަށް ދެވޭ އުނދަގުލެއް ނޫނެވެ. މިއީ މީހެއްގެ މުޅި ދިރިއުޅުމުގެ ބިންގާ ގުޑުވާލައި، އެމީހެއްގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަން ކިލާނުކޮށްލާ "ހިމޭން ވިހައެކެވެ". ގިނަ ފަހަރަށް ބުލީކުރާ މީހާއަށް އެ ކުރެވެނީ ކިހާވަރެއްގެ ކަމެއްކަން އިހުސާސް ނުވިޔަސް، އޭގެ ޝިކާރައަކަށްވާ މީހާ އުފުލަންޖެހޭ ތަކުލީފުތަކަކީ ބަޔާންކުރަން ދަތި ކަންތައްތަކެކެވެ.
ޝިކާރައަކަށްވާ މީހާއަށް ކުރިމަތިވާ ނަފްސާނީ އަދި ޖިސްމާނީ ބަދަލުތައް
ބުލީގެ ޝިކާރައަކަށްވާ މީހެއްގެ ކިބައިން އެންމެ ފުރަތަމަ ފެންނަން ފަށާ އެންމެ ބޮޑު ނިޝާނަކީ އާންމު އިޖުތިމާއީ ގުޅުންތަކުން އެކަހެރިވާން ފެށުމެވެ. ކުރިން އާއިލާ އާއި ރަހުމަތްތެރިންނާއެކު އުފަލުގައި ވަގުތު ހޭދަކުރި މީހާ، ކުއްލިއަކަށް އެކަނިވެރިކަން އިޚްތިޔާރު ކުރަނީ މުޖުތަމައުގެ ތެރެއިން ކުރިމަތިވެދާނެ މަލާމާތަކަށް ނުވަތަ ގޯނާއަކަށް އޮންނަ ބިރެއްގެ ބޮޑުކަމުންނެވެ. މި އެކަހެރިވުމަކީ ހަމައެކަނި ޖިސްމާނީ ގޮތުން މީހުންނާ ދުރުވުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ނަފްސާނީ ގޮތުން އަމިއްލަ ނަފްސު ރައްކާތެރިކުރުމަށްޓަކައި ހަދާ "ދިފާއީ އައްޑަނައެކެވެ". ނަމަވެސް، މި އެކަނިވެރިކަމުގެ ސަބަބުން އެމީހާގެ ހިތުގައި އުފެދޭ ހުސްކަން ބޮޑުވެ، ދުނިޔެއަކީ ބިރުވެރި ތަނެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަވާން ފަށައެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ބުލީގެ ސަބަބުން އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮންނަ އިތުބާރު ނުވަތަ "ސެލްފް-އެސްޓީމް" މުޅިން ފުނޑުފުނޑުވެގެންދެއެވެ. ބުލީކުރާ މީހާ އަމާޒުކުރާ ދަށް ފަންތީގެ ބަސްތަކާއި މަލާމާތްތައް ތަކުރާރުވާން ފެށުމުން، ޝިކާރައަކަށްވާ މީހާގެ ސިކުނޑި އެއީ ހަގީގަތް ކަމުގައި ގަބޫލުކުރަން މަޖުބޫރުވެއެވެ. މިސާލަކަށް، މީހެއްގެ ސިފައަށް ނުވަތަ އޭނާގެ މަސައްކަތަށް މަލާމާތްކުރާނަމަ، "މިއީ އަހަރެންގެ އައިބެއްގެ ސަބަބުން ދިމާވާ ކަމެއް" ކަމަށް އޭނާ އަމިއްލައަށް ނިންމައެވެ. މި ނިންމުމާއެކު އުފެދޭ ކުށްވެރިކަމުގެ އިހުސާސަކީ، އަމިއްލަ ނަފްސު ދަށްކޮށްލުމަށް ހިތްވަރުދޭ އެންމެ ބޮޑު ބާރެވެ. މި ހާލަތުގައި އެމީހަކަށް ހީވަނީ އެހެން މީހުންވެސް އޭނާއާ މެދު ދެކެނީ ހަމަ އެފަދަ ގޮތަކަށް ކަމަށެވެ.
ނަފްސާނީ ގޮތުން އުފުލަންޖެހޭ މި ބުރަ ވަގުތުން ޖިސްމާނީ ބަލިމަޑުކަމަކަށް ބަދަލުވެގެންދެއެވެ. ދާއިމީކޮށް ބިރުވެރިކަމެއްގެ ތެރޭގައި އުޅެންޖެހުމުގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުގެ ހޯރމޯންތަކަށް ބަދަލު އައިސް، ރޭގަނޑުގެ ނިދި ގެއްލި، ކެއުމަށް އޮންނަ ޝައުގުވެރިކަން މުޅިން ކެނޑިގެންދެއެވެ. ބޮލުގައި ރިއްސުމާއި، ބަނޑުގެ މައްސަލަތަކަކީ ސްޓްރެސްގެ ސަބަބުން އާންމުކޮށް ފެންނަ އަލާމާތްތަކެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު، ކުރިން ވަރަށް ބޮޑަށް ޝައުގުވެރިކަން ހުރި ހޮބީތަކާއި ކަންކަން މަތިން ފޫހިވެ، ދިރިއުޅުމުގެ އުންމީދު ގެއްލޭ ހިސާބަށް ކަންކަން ދެއެވެ.
ތައުލީމީ އަދި މަސައްކަތުގެ މާހައުލަށް ކުރާ އަސަރު
ބުލީކުރުމުގެ ސަބަބުން ތައުލީމީ ދާއިރާއަށް ކުރިމަތިވާ ނުރައްކާތަކަށް ބަލާއިރު، މިއީ ކިޔަވާ ކުއްޖެއްގެ ނަފްސާނީ ހަމަޖެހުމާއި އުނގެނުމުގެ ފުރުސަތުތައް ބަންދުކޮށްލާ ކަމެކެވެ. ސްކޫލަކީ އަމާންކަމާއެކު އައު މައުލޫމާތުތަކެއް އުނގެނޭ މާހައުލަކަށް ވުމުގެ ބަދަލުގައި، ބުލީގެ ޝިކާރައަކަށްވާ ކުއްޖާއަށް އެތަނަކީ ބިރުވެރިކަމާއި ނުތަނަވަސްކަމުން ފުރިގެންވާ ތަނަކަށް ބަދަލުވެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ފިލާވަޅުތަކަށް ދޭންޖެހޭ ސަމާލުކަން ގެއްލި، އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮންނަ އިތުބާރު ކުޑަވެ، ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އެކުއްޖެއްގެ ގްރޭޑްތައް ދަށްވެގެންދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ގަސްތުގައި ސްކޫލަށް ނުގޮސް މަޑުކުރުމާއި، ކިޔެވުމަށް އޮންނަ ޝައުގުވެރިކަން މުޅިން ކެނޑިގެން ދިއުމަކީ މިފަދަ ކުދިންގެ ފަރާތުން ފެންނަ ވަރަށް ހިތާމަވެރި ނަތީޖާއެކެވެ.
ހަމައެފަދައިން، މަސައްކަތުގެ މާހައުލުގައި ހިނގާ ބުލީކުރުމަކީ މުޅި މުއައްސަސާގެ ފައިދާއާއި ކުރިއެރުމަށް އެޅޭ ވަރަށް ބޮޑު ހުރަހެކެވެ. ވަޒީފާގެ މާހައުލުގައި ބުލީގެ ޝިކާރައަކަށްވާ މީހާގެ އުފެއްދުންތެރިކަން ދަށްވެ، އޭނާގެ ހުނަރުތައް ފުރިހަމައަށް ބޭނުންކުރުމަށް ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވެއެވެ. އައު ހިޔާލުތައް ފާޅުކުރުމަށް ފަސްޖެހުމާއި، ވަޒީފާއަށް ދިއުމަށް ނަފްސާނީ ގޮތުން ދެކޮޅުހެދުމުގެ ސަބަބުން، އެ މުވައްޒަފެއްގެ ފަރާތުން މުއައްސަސާއަށް ލިބެންޖެހޭ ފުރިހަމަ ފައިދާ މެދުކެނޑިގެންދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، މަސައްކަތުގެ މާހައުލުގައި އޮންނަ ނުތަނަވަސްކަމުގެ ސަބަބުން ހުނަރުވެރި މުވައްޒަފުން ވަޒީފާއިން ވަކިވުން އިތުރުވެ، މުޅި ޓީމުގެ ރޫހު ދަށްވެ، މުއައްސަސާގެ ލަނޑުދަނޑިތައް ހާސިލުކުރުމަށް ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހެއެވެ.
ސައިބާ ބުލީ
ސައިބާ ބުލީއަކީ މިއަދުގެ ޑިޖިޓަލް ދުނިޔޭގައި ފެތުރެމުންދާ އެންމެ ނުރައްކާތެރި އެއް ވަބާއެވެ. ޓެކްނޮލޮޖީގެ ކުރިއެރުމާއެކު، ބުލީކުރުން މިވަނީ ސުކޫލު ގޯތިތެރެއާއި މަގުމަތިން ފަހަނައަޅައި، އިންސާނާގެ އެންމެ އަމިއްލަ މާހައުލު ކަމަށްވާ ގޭގެ ފާރުތަކުން އެތެރެއަށް ވަދެފައެވެ. ސޯޝަލް މީޑިއާ ޕްލެޓްފޯމްތަކާއި، މެސެޖިންގް އެޕްތަކާއި، އަދި އޮންލައިން ގޭމްތައް މެދުވެރިކޮށް ހިންގާ މިފަދަ އަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން، ބުލީގެ ޝިކާރައަކަށްވާ މީހާއަށް ދުވާލަކު 24 ގަޑިއިރު، ހަފުތާއަކު 7 ދުވަހު މި ނުރައްކަލާ ކުރިމަތިލާން ޖެހެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ލިބޭ އެންމެ ބޮޑު ނަފްސާނީ ގެއްލުމަކީ، ތިމާގެ އަމިއްލަ ގޭގައި ހުންނައިރުވެސް ރައްކާތެރިކަމެއް ނެތްކަމުގެ އިހުސާސް ކުރެވެން ފެށުމެވެ. ސައިބާ ބުލީގެ ސަބަބުން އިންސާނާގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަން ކިލާނުވެ، ސަލާމަތްވާނެ ދިމާއެއް ނެތް ފަދަ މާޔޫސްކަމެއްގެ ތެރެއަށް ވެއްޓިގެންދެއެވެ.
ސައިބާ ބުލީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އެންމެ ހިތްދަތި އެއް ކަމަކީ މީހުންގެ ފޮޓޯއާއި ވީޑިއޯ ބޭނުންކޮށްގެން އެމީހުންގެ އަބުރު ކިލާނުކުރުމެވެ. މީހެއްގެ ފޮޓޯއެއް އެޑިޓްކޮށްގެން ނުވަތަ އޭނާގެ އަމިއްލަ މައުލޫމާތު އޭނާގެ ހުއްދަނެތި އާންމުކުރުމަކީ، އެމީހެއްގެ އިޖުތިމާއީ ހަޔާތް މުޅިން ސުންނާފަތިކޮށްލާ ކަމެކެވެ. އިންޓަނެޓަކީ "ނުނިދާ" ތަނަކަށް ވުމާއެކު، އެއްފަހަރު ފެތުރޭ ވާހަކައެއް ނުވަތަ ފޮޓޯއެއް ފޮހެލުމަކީ އުނދަގޫ ކަމެކެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ޝިކާރައަކަށްވާ މީހާ އަބަދުވެސް ހުންނަނީ އެހެން މީހުން އޭނާއާ މެދު ދެކޭ ގޮތާ މެދު ބިރުވެރިކަމެއްގެ ތެރޭގައެވެ. މިއީ "ޑިޖިޓަލް ފުޓްޕްރިންޓް" އެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިގެންދާ އެއްޗަކަށް ވާތީ، މުސްތަގުބަލުގައި ވަޒީފާ ހޯދުމަށާއި އާ ގުޅުންތައް ބިނާކުރުމަށްވެސް މީގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ފޯރައެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ސައިބާ ބުލީކުރާ މީހުން ގިނަ ފަހަރަށް ތިބެނީ ފޭކް އައިޑީތަކުގެ ނިވަލުގައި ކަމަށްވާތީ، އެމީހުން ދޭ ހަމަލާތައް މާ އަނިޔާވެރިވެފައި ބަސްމަގު މާ ހަޑިވެއެވެ. މޫނަށް ބަލައިގެން ބުނަން ނުކެރޭ ފަދަ ޒާތީ އަދި ހަރުކަށި ބަސްތައް ކޮމެންޓް ސެކްޝަންތަކުގައި ލިޔެލުމަކީ ބުލީކުރާ މީހާއަށް ފަސޭހަ ކަމަކަށް ވިޔަސް، އެ ކިޔާ މީހާގެ ހިތަށް ކުރާ އަސަރު އިންތިހާއަށް ބޮޑެވެ. މިފަދަ ހަމަލާތަކުގެ ސަބަބުން އިންސާނާގެ ނަފްސާނީ ބަލިމަޑުކަން އިތުރުވެ، އެންޒައިޓީއާއި ޑިޕްރެޝަނަށް މަގުފަހިވެއެވެ. ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި، އަމިއްލަ ނަފްސަށް ގެއްލުންދިނުމާ ހަމައަށްވެސް ކަންކަން ގޮސްފައި އެބަހުއްޓެވެ.
ބުލީކުރުން ހުއްޓުވޭނެތަ؟
ބުލީކުރުން ހުއްޓުވުމަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތުގައި އަޅުގަނޑުމެން ގަބޫލުކުރަންޖެހޭ އެންމެ މުހިންމު އެއް ހަގީގަތަކީ، މިއީ ހަމައެކަނި ބުލީގެ ޝިކާރައަކަށްވާ މީހާއަށް އެހީތެރިވެގެން ނިމޭނެ ކަމެއް ނޫން ކަމެވެ. މި މައްސަލައިގެ މުލަށް ދާން ބޭނުންނަމަ، ބުލީކުރާ މީހާގެ އުޅުން އިސްލާހުކޮށް އޭނާއަށް ބޭނުންވާ ނަފްސާނީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް އެހެން މީހުންނަށް ގޯނާކޮށް ބުލީކުރާ މީހަކީ، އޭނާގެ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމުގައި ކުރިމަތިވެފައިވާ ހިތްދަތި ކަމެއްގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ނަފްސާނީ ގޮތުން އުފުލަންޖެހިފައިވާ ބުރައެއް ބޭރުކޮށްލުމުގެ ގޮތުން އެފަދަ އަމަލުތައް ހިންގާ މީހެކެވެ. އެހެންކަމުން، ބުލީކުރާ މީހާ މުޖުތަމައުން ބާކީކޮށްލުމުގެ ބަދަލުގައި، އޭނާ އެފަދަ އަމަލެއް ކުރަން މެދުވެރިވި ސަބަބު ދެނެގަނެ، އޭނާގެ އުޅުން އިސްލާހުކުރުމަށް ކައުންސެލިންގް ފަދަ ވަސީލަތްތައް މެދުވެރިކޮށް އެހީތެރިވުމަކީ މުސްތަގުބަލުގައި އިތުރު ބަޔަކު ބުލީގެ ޝިކާރައަކަށް ވިޔަނުދިނުމަށް އެޅޭ ބާރެކެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ބުލީކުރާތަން ފެންނަ ވަގުތު ހިމޭނުން ނުތިބުމަކީ ކޮންމެ ފަރުދެއްގެ އިޖުތިމާއީ ޒިންމާއެކެވެ. "ހިމޭނުން ހުންނަ މީހާ" ނުވަތަ ބައިސްޓޭންޑަރަކަށް ވުމަކީ ބުލީކުރާ މީހާއަށް އެކަން ކުރަން ލިބޭ ހިތްވަރެކެވެ. އެފަދަ އަމަލެއް ހިނގާ ވަގުތު، އެކަން ހުއްޓުވުމަށް ބާރުއެޅުމަކީ ނުވަތަ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކަށް އެކަން ރިޕޯޓްކުރުމަކީ ޝިކާރައަކަށްވާ މީހާއަށް ލިބޭނެ އެންމެ ބޮޑު ހިތްވަރެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ދަރިންނަށް ކުޑައިރުއްސުރެ އޯގާތެރިކަމާއި އިހުތިރާމްގެ މުހިންމުކަން ދަސްކޮށްދީ، އަނެކާގެ އިހުސާސްތައް ދެނެގަތުމުގެ ހުނަރު އުނގަންނައިދޭން ޖެހެއެވެ. ދަރިންނަށް މީހުންނަށް އިހުތިރާމްކުރަން ދަސްވަނީ ބެލެނިވެރިންގެ އަމަލުތަކުން ކަމަށްވާތީ، ގޭތެރޭގެ މާހައުލަކީ އެކަކު އަނެކަކަށް ގަދަރުކުރާ، އޯގާތެރި ބަސްތައް ބޭނުންކުރާ ތަނަކަށް ހެދުމަކީ ބުލީއާ ދެކޮޅަށް އެޅޭ އެންމެ ވަރުގަދަ ބިންގަލެވެ.
ބުލީގެ ޝިކާރައަކަށްވާ މީހުންނަށް ރައްކާތެރި މާހައުލެއް ހޯދައިދިނުމަކީ މުޖުތަމައުއެއްގެ ދުޅަހެޔޮކަން ވަޒަންކުރެވޭ މިންގަނޑެކެވެ. ކޮންމެ އިންސާނަކީވެސް އަމިއްލަ ޒާތުގައި ގަދަރާއި އިހުތިރާމް ލިބިގެންވާ މީހެއްކަން ގަބޫލުކޮށް، ތަފާތުކުރުމެއްނެތި އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީތެރިވާންޖެހެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ބުނެލާ ކުޑަ އޯގާތެރި ބަހަކުން ނުވަތަ ކޮށްލާ ހެޔޮ އަމަލަކުން، މާޔޫސްވެފައި ހުރި މީހެއްގެ ދިރިއުޅުމަށް އާ އުންމީދެއް ގެނެސްދެވިދާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، ބުލީއަށް "ނޫނެކޭ" ބުނުމަކީ ހަމައެކަނި ޚާއްސަ ދުވަސްތަކެއްގައި ކިޔާލާ ޝިއާރަކަށް ނުހަދައި، އެއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ކޮންމެ ވަގުތެއްގައިވެސް ހިފަހައްޓާ އާދައަކަށް ހަދަންޖެހެއެވެ. އޭރުން އަޅުގަނޑުމެންގެ މުޖުތަމައަކީ ބިރުވެރިކަމެއް ނެތް، އަމާން އަދި އެކަކު އަނެކަކަށް އިތުބާރުކުރާ ތަނަކަށް ބަދަލުވެގެންދާނެއެވެ.