ހޮނިހިރު ދުވަހު އެމެރިކާ އާއި އިސްރާއީލުން އިރާނަށް ދިން ހަމަލާތަކުގައި އިރާނުގެ ސްޕްރީމް ލީޑަރު އާޔަތުﷲ އަލީ ޚާމަނާއީ މިވަނީ އަވަހާރަކޮށްލާފައެވެ. އެއާއެކު އައު ސްޕްރީމް ލީޑަރެއް މިވަނީ ކަނޑައަޅަންޖެހިއެވެ. 1989 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން އިރާނުގެ ސްޕްރީމް ލީޑަރުކަމުގައި ހުންނެވި ޚާމަނާއީ ވަނީ އަވަހާރަވުމުގެ ކުރިން ބާރުތައް ބެހިގެންދާނެ ގޮތް ކަނޑައަޅުއްވާފައެވެ. އެބާރުތައް ދެއްވާނެ ބޭފުޅުން ޚާމަނާއީ ވަނީ އައްޔަނުކުރައްވާފައެވެ.
މިހާރު އެންމެ ބޮޑަށް އުފެދޭ ސުވާލަކީ އިރާނުގެ އައު ސްޕްރީމް ލީޑަރަށް ވާނީ ކޮން ބޭފުޅެއްތޯ؟ އެކަންކުރާނީ ކޮން ގޮތަކަށްތޯ؟
ސްޕްރީމް ލީޑަރ ކަނޑައަޅަނީ ކިހިނެއް؟
އިރާނުގެ ސްޕްރީމް ލީޑަރ ކަނޑައަޅަނީ އެސެމްބްލީ އޮފް އެކްސްޕާޓުންނެވެ. މިއީ 88 މެމްބަރުންގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ އެސެމްބްލީއެކެވެ. މި އެސެމްބްލީއަށް މެމްބަރުން ކަނޑައަޅަނީ ކޮންމެ އަށް އަހަރަކުން އާންމުންގެ ވޯޓަކުންނެވެ.
އެސެމްބްލީ އަށް ވާދަކުރާ ކެންޑިޑޭޓުން ކަނޑައަޅާނީ ގާޑިއަން ކައުންސިލުންނެވެ. މިކައުންސިލަކީ އިރާނުގެ ކަންކަން ބަލަހައްޓާ ކޮމިޓީއެކެވެ. ކޮމިޓީއެއް ބައެއް މެމްބަރުން ކަނޑައަޅުއްވަނީ ސީދާ ސްޕްރީމް ލީޑަރެވެ.
ސްޕްރީމް ލީޑަރު އަވަހާރަވުން ނުވަތަ މަގާމުން އިސްތިއުފާ ދެއްވުމުން މި އެސެމްބްލީ އޮފް އެކްސްޕާޓުން އައު ސްޕްރީމް ލީޑަރެއް ކަނޑައަޅައެވެ. އައު ސްޕްރީމް ލީޑަރެއް ކަނޑައަޅަން ބޭނުންވަނީ މި އެސެމްބްލީގެ މެޖޯރިޓީ ވޯޓެވެ.
އިރާނުގެ ގާނޫނު އަސާސީ ބުނާ ގޮތުން ސްޕްރީމް ލީޑަރަކަށް ވާން ބޭނުންވާ މީހުންގެ ހުންނަން ޖެހޭ ޝަރުތުތަކުގައި ހިމެނެނީ ގާނޫނީ ކަންތައްތަކާ ގުޅޭ ސީނިއާ މީހަކަށްވުމެވެ. އަދި އެއާއެކު އެމީހަކީ ޝީއީންނާ ގުޅޭ އެންމެހާ ކަންކަން އެންމެ މަތީ ހަމައެއްގައި އެނގިފައި ހުންނަ މީހަކަށްވުމާއި އެޑްމިނިސްޓްރޭޓިވް ކަންކަން ކުރުމުގެ ގާބިލުކަން ލިބިގައިހުރުން ހިމެނެއެވެ. އަދި ހިތްވަރުގަދަ މީހަކަށް ވުމާއެކު ސިޔާސީ ގޮތުން ކަންކަން ރަނގަޅަށް އަޅާ ކިޔާ މިނެކިރަން އިނގޭ މީހަކަށް ވާންޖެހެއެވެ.
މީގެކުރިން އިރާނުގައި ސްޕްރީމް ލީޑަރެއް ކަނޑައަޅާފައިވަނީ އެންމެ ފަހަރަކުއެވެ. އެއީ ކުރިން ހުންނެވި އާޔަތުﷲ ރޫހުﷲ ޚުމައިނީ 1989 ވަނަ އަހަރު އަވަހާރަވުމާއި ގުޅިގެންނެވެ.
ސްޕްރީމް ލީޑަރެއް ނެތި ދާއިރު ވާނީ ކިހިނެއް؟
އިރާނުގެ ގާނޫނު އަސާސީގެ 111 ވަނަ މާއްދާ ބުނާ ގޮތުން އައު ސްޕްރީމް ލީޑަރެއް އައްޔަނުކުރެވެންދެން ސްޕްރީމް ލީޑަރުގެ ޒިންމާތައް އަދާކުރާނީ ވަގުތީ ގޮތުން އެކުލަވާލާ ކައުންސިލަކުންނެވެ.
ޚާމަނާއީ އަވަހާރަވިކަން އިރާނުން އިއުލާންކުރިތާ މާ ގިނަ އިރުތަކެއް ނުވަނީސް އިރާނުން ވަނީ މިކައުންސިލުގައި ހިމެނިވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅުން ހާމަކުރައްވާފައެވެ. އެބޭފުޅުންނަކީ އިރާނުގެ ރައީސް މަސްއޫދު ޕެޒެޝްކިއާ، ސްޕްރީމް ކޯޓުގެ އިސް ޖަޖު ގުލާމް ހުސައިން މުހުސެނީ އެއިޖީ އަދި ގާޑިއަން ކައުންސިލިގެ މެމްބަރ އާޔަތުﷲ އަލީރެޒާ އަރާފީއެވެ.
އެކްސްޕާޓު އެސެމްބްލީން އައު ސްޕްރީމް ލީޑަރެއް ކަނޑައަޅަންދެން އިރާނުގެ ކަންކަން ބަލަހައްޓާނީ މިކައުންސިލުންނެވެ. އިރާނުގެ ސެކިޔުރިޓީ ޗީފް އަދި ޚާމަނާއީ އާ ގާތްގުޅުމެއް ބާއްވަވާ އަލީ ލަރިޖާނީ ވިދާޅުވީ ސްޕްރީމް ލީޑަރެއް ކަނޑައެޅުމުގެ ކަންކަން ކުރިޔަށްދާކަމަށެވެ.
ޤަތަރު ޔުނިވަރސިޓީގައި ރިސާޗް އެސޯސިއޭޓް ޕްރޮފެސަރ އެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރާ ލުކިއާނޯ އަލްޖަޒީރާ އާ ވާހަކަދައްކަމުން ބުނީ އިރާނުގެ ނިޒާމް އޮތީ ޚާމަނާއީ އަވަހާރަކޮށްލާނެކަމަށް ބަލާ ދިމާވާނެ ހާލަތަށް ތައްޔާރުވެފައިކަމަށެވެ. ޓްރަމަޕް ބޭނުންވާ ގޮތަށް އިރާނުގެ ކަންކަން ބައްޓަން ކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރިނަމަވެސް ޓްރަމްޕް މިހާރު އަމަލުކުރަމުންދަނީ އިރާނު އެކީ އެއްކޮށް ހަލާކުކޮށް އެމަގާމުތަކަށް ކުފޫ ހަމަވާނެ މީހަކުވެސް ނުބެހެއްޓުންކަމަށް ލުކިއާނޯ ބުންޏެވެ. ޓްރަމްޕް ބޭނުންވަނީ އިރާނު އެއްކޮށް އެއްވެސް ޝަރުތެއް ނެތި އަމާންދޭށެވެ. ކޮންމެހެން އިރާނުގެ ސަރުކާރުގެ ބަދަލުކުރަން ނޫންކަމަށްވެސް ލުކުއާނޯ ބުންޏެވެ.
ޚާމަނާއީ އަވަހާރަކޮށްލުމުން ދެން ހުސްވެގެންދާ ކަންކަން ބަލަހައްޓާނެ ފަރާތްތައް ޚާމަނާއީ ވަނީ ފާއިތުވި މަސްތަކުގައި ކަނޑައަޅުއްވާފައެވެ. އަދި އިރާނުގައި އޮންނަ ނިޒާމު އެގޮތުގައި ކުރިޔަށްގެންދެވޭނެ ހުރިހާ ކަމެއް ވަނީ އިންތިޒާމުކޮށްފައިކަމަށް ލުކިއާނޯ ބުންޏެވެ.
އިރާނުގެ ސްޕްރީމް ލީޑަރަކީ ކާކު؟
ސްޕްރީމް ލީޑަރަކީ އިރާނުގައި އޮންނަ އިސްލާމިކް ރިޕަބްލިކްގެ ނިޒާމުގައި ސިޔާސީ އަދި ދީނީ ހައިރާކީ އަށް ބަލާއިރު އެންމެ މަތީ މަގާމެވެ. އެމަގާމުގައި ހުންނަ މީހަކީ އަސްކަރިއްޔާގެ ކޮމާންޑަރ އިން ޗީފެވެ. އަދި އެންމެ ފަހު ބަސް ބުނާނީ ސްޕްރީމް ލީޑަރެވެ. މީގެއިތުރުން ޖުޑީޝަރީ އާއި އަސްކަރިއްޔާ އާއި މީޑިޔާގެ އިސް މަގާމުތަކަށްވެސް މީހުން އައްޔަނުކުރާނީ ސްޕްރީމް ލީޑަރެވެ. އަދި އިރާނުގައި އޮންނަ އައިއާރުޖީސީވެސް ހިންގާނީ ސްޕްރީމް ލީޑަރުގެ ބެލުމުގެ ދަށުންނެވެ.
ސްޕްރީމް ލީޑަރުކަމަށް އަންނާކެމަށް ބެލެވޭ ފަރާތްތައް:
މުޖުތަބާ ޚާމަނާއީ:
މުޖުތަބާ ޚާމަނާއީ އަކީ އަވަހާރަކޮށްލި އަލީ ޚާމަނާއީގެ ދެވަނަ ދަރިކަލުންނެވެ. މުޖުތަބާ އަކީ ޚާމަނާއީ އަކީ އިރާނުގެ ސަރުކާރުގެ އިތުރުން އައިއާރުޖީސީގައިވެސް ބާރު ގަދަ ބޭފުޅެކެވެ.
ނަަމަވެސް ޚާމަނާއީ ގެ ދަރިކަލަކަށް ވާތީވެ އެމަގާމަށް އަންނަން ބޭނުންނުވާކަމަށް މުޖުތަބާ ވިދާޅުވެފައިވާކަމަށް މީޑިޔާތަކުގައި ވަނީ ރިޕޯޓްކޮށްފައެވެ.
އާޔަތުﷲ އަލީރެޒާ އަރާފި:
އަރާފީ އަކީ 2019 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ގާޑިއަން ކައުންސިލުގެ މެމްބަރެކެވެ. ގާޑިއަން ކައުންސިލުގެ މެމްބަރުން ކަނޑައަޅުއްވަނީ ސްޕްރީމް ލީޑަރެވެ. ގާޑިއަން ކައުންސިލުގެ ޒިންމާއަކީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އިރާނުގެ ގާނޫނުތަކާއި ސިޔާސަތުތައް ބައްޓަންވެގެންދަނީ އިސްލާމީ ހަމަތަކުގެ މަތިންތޯ ކަށަވަރުކުރުމެވެ. މިކައުންސިލަކީ އިރާނުގެ އިންތިޚާބުތަކުގައި ވާދަކުރާ ކެންޑިޑޭޓުން ކަނޑައަޅާ ކައުންސިލެކެވެ. މީގެއިތުރުން އިރާނުގެ ގާނޫނު ހަދާ މަޖިލީހުން ފާސްކުރާ ގާނޫނެއް ވީޓޯ ކުރުމުގެ ބާރު މިކައުންސިލަށް ލިބިދޭއިރު އިންތިޚާބުތައް ސުޕަރވައިޒްކުރަނީވެސް މިކައުންސިލެވެ.
އަރާފީ އަކީ ސްޕްރީމް ލީޑަރ ކަނޑައެޅުމުގެ ކަންކަން ކުރާ ކޮމިޓީގެ މަސައްކަތްތައް ބަލާ އެކްސްޕާޓް އެސެމްބްލީގެ ޑެޕިޔުޓީ ޗެއާރމަނެވެ. އިރާނުގައި ހުންނަ ދީނީ ގޮތުން އެންމެ މުހިންމު ސެންޓަރުގައި ހުކުރު ނަމާދު ކުރައްވައެވެ. މުޅި އިރާނުގައި ދީނީ ލީޑަރުންނަށް ދެވޭ ތައުލީމުގެ ކަންކަން ބަލަހައްޓާ ނިޒާމުގެ އިސް ބޭފުޅަކީވެސް އަރާފީއެވެ.
ގުލާމް ހުސައިން މުހުސެނީ އެއިޖީ:
މުހުސެނީ އަކީ އިރާނުގެ ސީނިއާ ދީނީ ލީޑަރެކެވެ. އަދި 2021 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން އިރާނުގެ ޖުޑީޝަރީގެ އެންމެ އިސް ފަރާތަކީވެސް މުހުސެނީއެވެ.
މީގެކުރިން މުހުސެނީ ވަނީ 2005ން 2008 ށް އިރާނުގެ އިންޓެލިޖެންސް މިނިސްޓަރުކަން ކުރައްވާފައެވެ. އަދި ފަހުން ޕްރޮސެކިޔުޓަރ ޖެނެރަލް ކަމާއި އިރާނުގެ ފުރަތަމަ ޑެޕިޔުޓީ ޗީފް ޖަސްޓިސް އަކީވެސް މުހުސެނީއެވެ. މުހުސެނީ އަކީ އިރާނު ސަރުކާރުގެ ކޮންޒަވޭޓިވް ވިންގ ގެ މުހިންމު ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވޭ ބޭފުޅެކެވެ.
މުހައްމަދު މެހެދީ:
މުހައްމަދު މެހެދީ އަކީ މިހާރުވެސް އެސެމްބްލީ އޮފް އެކްސްޕާޓުގެ މެމްބަރެކެވެ. މުހައްމަދު މެހެދީ އެންމެ ބޮޑަށް މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ ހުޅަނގުން ގެންގުޅޭ ސިޔާސަތުތަކަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުވިދާޅުވާ ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މުހައްމަދު މެހެދީ އަކީ ގުމްގައި ހުންނަ އިސްލާމިކް ސައިންސް އެކަޑަމީގެ ހެޑްވެސް މެއެވެ.
ހަސަން ޚުމައިނީ:
ހަސަން ޚުމައިނީ އަކީ އިރާނުގެ ސްޕްރީމް ލީޑަރުކަމަށް ވަޑައިގަންނަވާނެކަމަށް އެންމެ ބޮޑަށް ވާހަކަދެކެވޭ ބޭފުޅާއެވެ. ހަސަން ޚުމައިނީ އަކީ އިސްލާމިކް ރިޕަބްލިކްގެ ފައުޑަރ އާޔަތުﷲ ރޫހުﷲ ޚުމައިނީގެ ކާފަ ދަރިކަލުންނެވެ.
ހަސަން ޚުމައިނީ އަކީ މޮޑެރޭޓް ވިސްނުން ގެންގުޅުއްވާ ބޭފުޅެކެވެ.
ހަސަން ޚުމައިނީ ވަނީ 2016 ވަނަ އަހަރު އެކްސްޕާޓް އެސެމްބްލީ އަށް ވާދަކުރެއްވުމަށް މަސައްކަތްކުތައްވާފައެވެ. ނަމަވެސް ކައުންސިލުން ވަނީ އޭނާގެ ނަން ޑިސްކޮލިފައިކޮށްފައެވެ.