އިންތިޚާބުގައި ވާދަކުރާ ފަރާތްތަކާއި ވޯޓުލާ މީހުންގެ މެދުގައި ހިންގާ ރިޝްވަތުގެ ޢަމަލުތަކުން ދުރުހެލިވެތިބުމަށާއި، އާންމު އިންތިޚާބުތަކުގައި ހިފަހައްޓަންޖެހޭ ޑިމޮކްރަސީގެ އަސާސީ އުސޫލުތަކަށް ހުރިހާ ފަރާތްތަކުންވެސް ޙުރުމަތްތެރިކޮށް ހިތުމަށް އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން(އޭސީސީ) އިން އިލްތިމާސް ކޮށްފި އެވެ.
މި ދުވަސްވަރަކީ 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ލޯކަލް ކައުންސިލް އިންތިޚާބުގައި އަމިއްލަ ގޮތުންނާއި ޕާޓީތަކުގެ ފަރާތުން ކުރިމަތިލާ ކެންޑިޑޭޓުން، އެފަރާތްތަކަށް ދާއިރާގެ ވޯޓުލާ މީހުންގެ ތާއީދު ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ފޯރިއާއެކު ކުރަމުންދާ ދުވަސްވަރަށް ވާތީ ކެންޑިޑޭޓުންނަށް ތާއީދު ހޯދުމަށްޓަކައި ހިންގަފާނެ ރިޝްވަތުގެ ހުރިހާ އަމަލަކުން ދުރުވުމަށް އޭސީސީއިން އިލްތިމާސް ކޮށްފައިވެ އެވެ.
އޭސީސީއިން ބުނީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ބާއްވާ އާންމު އިންތިޚާބުތަކުގައި، ކެންޑިޑޭޓުންނަށް ތާއީދު ހޯދުމުގައްޔާއި ވޯޓު ދިނުމުގެ ޙައްޤު އަދާކުރުމުގައި ރިޝްވަތުގެ މުޢާމަލާތްތައް ހިނގާކަން ފާހަގަކުރެވޭ ކަމަށެވެ.އެވެ. މިފަދަ މައްސަލަތައް އިތުރުވަމުން ދިއުމަކީ ދައުލަތުގެ މުވައްސަސާތަކާއި އިދާރާތަކަށް ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު ގެއްލިގެންދާ ކަމެއް ކަމަށާއި އެހެންކަމުން އިންތިޚާބާ ގުޅޭ ނިންމުންތައް ނިންމުމުގައި ރައްޔިތުން ނަޒާހަތްތެރިކަން އިސްކުރުމަކީ މުހިންމުކަމެއްކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެ އެވެ.
އިދާރީ ދާއިރާތައް ލާމަރުކަޒީ އުސޫލުން ހިންގައި އެކަމުގެ ޙަގީގީ ބާރުވެރިކަމާއި މަންފާ ރައްޔިތުންނަށް ލިބިގެންދާނީ ލޯކަލް ކައުންސިލް އިންތިޚާބުގައި ރައްޔިތުން ނިންމާ ނިންމުމެއްގެ މައްޗަށްކަން ފާހަގަކޮށް އޭސީސީއިން ބުނީ މިފަދަ އިންތިޚާބުތަކުގެ ބޭނުމަކީ ރައްޔިތުންގެ ފަރާތުން ނިންމުންތައް ނިންމައި އަދި ދާއިރާއާއި ރަށުގެ ތަރައްޤީއަށް ކުރަންޖެހޭ ކަންކަން ކުރުމުގެ ޒިންމާ ޙަވާލުކުރާނެ ހަރުދަނާ ޤާބިލު ބަޔަކު ކަނޑައެޅިގެން ދިޔުން ކަމަށެވެ.
އެހެންކަމުން ގައުމުގެ މުސްތަގުބަލަށްޓަކައި ރައްޔިތުން ވިސްނާ ފިކުރުކޮށް، ކޮރަޕްޝަން ހުއްޓުވުމަށް ފަރުދީ ޒިންމާ އަދާކުރުމަކީ މުހިންމު ކަމެއްކަން އޭސީސީއިން ފާހަގަކުރެ އެވެ. ރިޝްވަތުގެ މުޢާމަލާތްތަކުގެ ތެރެއިން ވޯޓު ގަނެގެން މަޤާމުތަކަށް އިންތިޚާބުވުމަށް ވިސްނާ ކެންޑިޑޭޓުންނަކީ، ރައްޔިތުންގެ ހަގީގީ ބާރުވެރިކަން ރައްޔިތުންގެ އަތުން ނިގުޅައިގަނެ، ހަމައެކަނި އެފަދަ ފަރާތްތަކުގެ އަމިއްލަ މަސްލަހަތަށް މަސައްކަތްކުރާ ބައެއް ކަމަށާއި ހަމައެފަދައިން، ރިޝްވަތު ހިފައި، ތިމާއަށް ލިބިފައިވާ އިންތިހާބީ ހައްގު އަމިއްލަ ވަގުތީ ފައިދާއަކަށްޓަކައި ވިއްކާލުމަކީ، ތިމާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށާއި އާއިލާއަށާއި މުޅި މުޖުތަމަޢަށް ވެވޭ ހިޔާނާތެއް ކަމަށް އޭސީސީއިން ބުނެފައިވެ އެވެ.
އިންތިޚާބުތަކުގައި ރިޝްވަތުގެ ޢަމަލުތައް ހިންގުން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޢަމަލުކުރަމުންދާ ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑުގެ ތެރޭގައިވެސް ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް ދީފައިވެއެވެ. އެގޮތުން، ޤާނޫނު ނަންބަރު 5/2023 (ޤާނޫނު ނަންބަރު 2008/11 (އިންތިޚާބުތަކާބެހޭ ޢާންމު ޤާނޫނު) އަށް 4 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 74 ވަނަ މާއްދާގައި، އިންތިޚާބީ ރިޝްވަތުގެ ކުށުގެ ޢަމަލުތަކަކީ ކޮބައިކަން ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.
އެއީ:
ޤާނޫނުގެ 74 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (11): އިންތިޚާބު އިޢުލާނުކުރާ ތާރީޚުން ފެށިގެން އިންތިޚާބުގެ ރަސްމީ ނަތީޖާ އިޢުލާނުކުރާތާ 30 (ތިރީސް) ދުވަހުގެނިޔަލަށް، އެއްވެސް އިންތިޚާބީ ޙައްޤެއްގެ ފައިދާ ވަކިފަރާތަކަށް ލެންބުމަށްޓަކައި ނުވަތަ ވަކިގޮތަކަށް އެފަދަ ޙައްޤެއްގެ ބޭނުމެއް ކުރީތީ އެއްވެސް އެއްޗެއް ޝުކުރެއްގެ ގޮތުން ނުވަތަ ހަދިޔާއެއްގެ ގޮތުން ވިޔަސް ނުވަތަ އެނޫން ގޮތަކަށް ވިޔަސް ދިނުމާއި ނުވަތަ ދޭން ހުށަހެޅުމާއި، ދޭން ވަޢުދުވުން. އަދި މިފަދައިން އެއްވެސް އެއްޗެއް ދިނުމަކީ ނުވަތަ ދޭން ހުށަހެޅުމަކީ ރިޝްވަތުދިނުން ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ.
- ޤާނޫނުގެ 74 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (12): އިންތިޚާބު އިޢުލާނުކުރާ ތާރީޚުން ފެށިގެން އިންތިޚާބުގެ ދާއިމީ ނަތީޖާ އިޢުލާންކުރާތާ 30 (ތިރީސް) ދުވަހުގެ ނިޔަލަށް، ކެންޑިޑޭޓަކު އެ ކެންޑިޑޭޓުގެ ޢާންމު ތަޞައްވުރެއް ނުވަތަ ސިޔާސަތެއް ހާމަކުރުން ފިޔަވައި ނުވަތަ އެއިން ސިޔާސަތެއް ނުވަތަ ތަޞައްވުރަކާ ގުޅޭގޮތުން ކެންޑިޑޭޓަކު ޢާންމުކޮށް ވަޢުދުވާ ވުން ފިޔަވައި، ކެންޑިޑޭޓަކަށް ތައީދު ހޯދުމަށްޓަކައި ނުވަތަ އެހެން ކެންޑިޑޭޓެއްގެ އިންތިޚާބީ ޙައްޤަށް ނުރަނގަޅު އަސަރު ފޯރުވުމަށްޓަކައި ވަކި ފަރުދަކަށް ނުވަތަ ޖަމާޢަތަކަށް ނުވަތަ ޢާންމު ފައިދާއަށް، ސީދާގޮތުން ނުވަތަ ނުސީދާ ގޮތުން ވިޔަސް، އެއްވެސް ފައިސާއެއް ނުވަތަ މަންފާއެއް ނުވަތަ އެނޫންވެސް އެއްޗެއް ދިނުން ނުވަތަ އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ޚިދުމަތެއް ފޯރުކޮށްދިނުން ނުވަތަ އެއިންކަމެއް ކޮށްދޭނެކަމަށް ބުނުން. އެފަދައިން ޢަމަލުކުރުން ނުވަތަ ކުރަން އުޅުން އެއީ ރިޝްވަތުދިނުން ނުވަތަ ރިޝްވަތުދޭން އުޅުން ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ.
އެހެންކަމުން، އިންތިޚާބުތަކާ ބެހޭ އާންމު ގާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދަ ރިޝްވަތުގެ އެއްވެސް އަމަލެއް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ނުކުރުމަށް ކޮމިޝަނުން އިލްތިމާސްކޮށްފައިވެ އެވެ. އިންތިޚާބުތަކާ ބެހޭ ާއންމު ގާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދަ ރިޝްވަތަކަށްވާ ގޮތަށް އެއްވެސް ފައިސާއެއް ނުވަތަ އެއްޗެއް، އެއްވެސް ފަރާތަކުން ހުށަހަޅައިފިނަމަ، އެފަދަ ހުށަހެޅުމެއްގެ މަޢުލޫމާތު ކޮމިޝަނަށް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ވެސް އިލްތިމާސްކޮށްފައިޗެ އެވެ.
މީގެ އިތުރުންވެސް އިންތިޚާބުގައި ވާދަކުރާ ކެންޑިޑޭޓުން ނުވަތަ އިންތިޚާބަށް ކެމްޕޭންކުރަމުންދާ ފަރާތްތަކުން އިންތިޚާބީ ދާއިރާއެއްގެ ވޯޓަށް އަސަރުކުރާނެ ފަދަ ގޮތަކަށް ކޮރަޕްޝަންގެ ޢަމަލެއް (ނާޖާއިޒުފައިދާ ހޯދުން ނުވަތަ ހޯދައިދިނުން، ދައުލަތަށް ފައިދާވާން އޮތްކަމެއްގައި އެނޫންގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުން، އަމިއްލަ ފައިދާ ލިބޭގޮތަށް ދައުލަތުގެ ތަކެތި ބޭނުންކުރުން) ހިންގާކަމުގެ މަޢުލޫމާތު ލިބިއްޖެނަމަ އެފަދަ ކަމެއް ލަސްނުކޮށް ކޮމިޝަނަށް ރިޕޯޓްކުކުރުމަށް އެދިފައިވެ އެވެ.
ރިޕޯޓް ކުރުމުގައި މައްސަލަ ތަފްސީލުކޮށް ބަޔާންކުރުމާއިއެކު މައްސަލަ ރައްދުވާ ފަރާތް ނުވަތަ އިދާރާ އަދި މައްސަލަ ހިނގި ނުވަތަ ހިނގަމުންދާ ދުސްވަރު ބަޔާންކުރުމަށް އިސްކަން ދިނުމަށާއި އެފަދަ މައްސަލައެއް ކޮމިޝަނަށް ހުށަހަޅައިފިނަމަ ނުވަތަ އެފަދަ ކަމެއް އެއްވެސް ގޮތަކުން ކޮމިޝަނަށް ފާހަގަކުރެވިއްޖެނަމަ، އެކަމެއް މިކޮމިޝަނުގެ ފަރާތުން ތަހުގީގުކުރާނެ ކަމުގެ ފުރިހަމަ ޔަގީންކަން ދޭކަމަށް އޭސީސީއިން ބުނެފައިވެ އެވެ.