19 May 2016, 08:41
ވެރިރަށް މާލޭގައި ގެތަކުގެ ކުލި ބޮޑުވެ، ލިބޭ ހުރިހާ ފައިސާއެއް ކުއްޔަށް ހަރަދުކުރަން ޖެހޭ ވާހަކައަކީ މިހާރު ގިނަ ބައެއްގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަކުވާ އެވެ. އަތްފޯރާ އަގުގައި ބޯހިޔާވަހިކަން ހޯދައިދޭން އެކި ސަރުކާރުތަކުން ހައުސިން ޔުނިޓްތަކާއި ފްލެޓްތައް އިމާރާތް ކުރިޔަސް އަދިވެސް ގިނަ ރައްޔިތުން ދިރިއުޅެނީ ލިބޭ އާމްދަނީ އެއްކޮށް ކަހަލަ ގޮތަކަށް ކުއްޔަށް ޚަރަދުކޮށްގެނެވެ.
ދާދި ފަހުން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މެޖޯރިޓީ ލީޑަރު އަހުމަދު ނިހާން ވަނީ ކުލީގެ އަގުތައް ހެޔޮ ކުރުމަށް ބަދަލު ގެނައުމާ މެދު ވިސްނަވާ ކަމުގެ ސިގްނަލެއް ދެއްވާފަ އެވެ. އެއީ ކޮންކަހަލަ ބަދަލެއް ކަމެއް ސާފު ނުވިޔަސް އެއީ ގާނޫނަކުން އެކަން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ ވާހަކަ ކަމަށް ބެލެވެ އެވެ. އެކަމަކު ސުވާލަކީ ގާނޫނަކުން ކުލި ކޮންޓްރޯލް ކުރެވިދާނެ ތޯ އެވެ. އެހެންވެއްޖެ ނަމަ ދެން ކުރިމަތިވާނީ ކޮން ގޮންޖެހުމެއްތޯ އެވެ.
ދުނިޔޭގެ ކުރިއަރާފައިވާ ބައެއް ގައުމުތަކުގައި ކުލީގެ އަގު ބޮޑުވެ އަތްނުފޯރާ ފަށަށް ދިއުމުން ގާނޫނަށް ބަދަލު ގެނެސްގެން ކުލި ލިމިޓްކޮށްފައި އެބަހުއްޓެވެ. އެގޮތުން ޖަރުމަނު ވިލާތުގައި ވެސް ވަނީ ގާނޫނަކުން ކުލި ކްންޓްރޯލް ކުރެވިފަ އެވެ. އެގައުމުގައި 2006 އިން ފެށިގެން އަމަލު ކުރަމުންދާ ގާނޫނުގައި ބުނާގޮތުން އަހަރަކު އެންމެ ބޮޑުކޮށް ވެސް ކުލި ބޮޑުކުރެވޭނީ ފަސް ޕަސެންޓަށެވެ. ނެދަލޭންޑްސްއަށް ބަލާއިރު އެގައުމުގައި ގެތައް ކުއްޔަށް ދެވޭނީ ކުއްޔަށް ދޭ އެޕާޓްމެންޓްގެ ފެންވަރަށް ބެލުމަށްފަހު މިނިވަން މުއައްސަސާއަކުން ކަނޑައަޅާ އަގުތަކަކަށެވެ.
މާލޭގެ ބައެއް ގެތަށް : ގޭގޭގެ ކުލީގެ އަގު ބައެއް ގައުމުތަކުގައި ވަނީ ގާނޫނަކުން ކޮންޓްރޯލް ކޮށްފައި --- ސަންފައިލް ފޮޓޯ
އިނގިރޭސި ވިލާތުގައި މީގެކުރިން ކުލީގެ އަގު ގާނޫނަކުން ކޮންޓްރޯލްކޮށްފައި އޮތަސް މިހާރު ކުލި ކޮންޓްރޯލް ކޮށްފައިވަނީ ހަމައެކަނި ސަރުކާރުން ދޫކުރާ ހައުސިންގް ޔުނިޓްތަކުގަ އެވެ. އެމެރިކާގެ ވެސް ބައެއް ސްޓޭޓްތަކުގައި ކުލީގެ އަގު ވަނީ ކޮންޓްރޯލްކޮށްފަ އެވެ. އެމެރިކާގެ ސްޕްރީމް ކޯޓުން މީގެކުރިން ނިންމާފައިވަނީ ސަރުކާރުން ބޭނުންވެއްޖެ ނަމަ ކުލި ކޮންޓްރޯލް ކުރެވޭނެ ކަމަށާއި އެއީ ގާނޫނާ ހިލާފުކަމެއް ނޫންކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައެޅި އެ އުސޫލު މިހާރު ވަނީ އުވާލާފަ އެވެ.
ރާއްޖޭގައި ކުލި ކޮންޓްރޯލް ކުރަން ގާނޫނެއް ހެދުމުގެ މަސައްކަތެއް ކުރިން ކޮށްފައި ނުވިޔަސް ކުއްޔަށް ދޭ ފަރާތްތަކާއި ކުލި ދައްކާ މީހުންގެ ހައްގު ހިމާޔަތް ކުރެވޭ ގޮތަށް އުވިދިޔަ ރައްޔިތުންގެ މަޖލީހަށް ބިލެއް ހުށަހެޅި އެވެ. ކުޅުދުއްފުށީ ދެކުނު ދާއިރާގެ މެމްބަރު އަދި ގާނޫނީ ވަކީލް މުހައްމަދު ނަޝީދު ހުށަހެޅި އެ ބިލުގައި ކުލީގެ އަގު ކޮންޓްރޯލް ކުރެވޭ ގޮތަށް ނެތަސް ދެ ފަރާތުގެ ހައްގުތައް ހިމާޔަތް ކުރެވޭ ގޮތަށް އޮތީ ހިމަނައިފަ އެވެ. އެކަމަކު އެ ބިލް ފާސް ނުވެ އޮއްވައި، އެ މަޖިލީހުގެ ދައުރު ހަމަވެ، އެ ބިލް މިހާރު ވަނީ އުވި ގޮސްފަ އެވެ.
ގާނޫނަކުން ކުލި ކޮޓްރޯލްކުރާނަމަ އެކަން ކުރެވެން އަންނަނީ ކޮންގޮތަކުންތޯ ބަލާލަން ޖެހެ އެވެ. ގާނޫނު އަސާސީ ބުނާގޮތުން އަމިއްލައަށް މުދާ މިލްކު ކުރުމާއި އެއިން މުއާމަލާތް ކުުރުމުގެ ހައްގު ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް ލިބިގެންވާއިރު މީހެއްގެ އަމިއްލަ މުދަލެއް ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ އަގު ސަރުކާރުން ކޮންޓްރޯލް ކުރެވިދާނެ ހެއްޔެވެ؟ ސުވާލު އުފެދޭ ހިސާބަކީ މިއީ އެވެ.
ރާއްޖޭގައި ގާނޫނަކުން ކުލި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމާއި މެދު ގާނޫނީ ބޭފުޅުންގެ މެދުގައި ހިޔާލު ތަފާތުވުންތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. އެގޮތުން ބައެއް ގާނޫނީ ވަކީލުން ފާހަގަކުރާ ގޮތުން ކުލީގެ އަގުތައް ގާނޫނަކުން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ ކުރަން ޖެހޭ ބޮޑެތި ކަންތައްތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ.
ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީސް ކުރާގެ : ކުލި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުން ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވާނެ ކަމަށް ގާނޫނީވަކީލުން ވިދާޅުވޭ --- ސަންފޮޓޯ/ ފަޔާޒު މޫސާ
ކުލި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ބިމާ ބެހޭ ގާނޫނަށް ބަދަލު ގެނައުމުގެ ކުރިން މީހުން ދިރިއުޅުމަށްޓަކައި ކުއްޔަށްދޭ ތަން ތަން ރެޖިސްޓްރީ ކުރުމަކީ މުހިންމު ކަމެއް ކަމުގައި ކުރީގެ ޕްރޮސެކިއުޓަ ޖެނެރަލް އަދި މަޝްހޫރު ގާނޫނީ ވަކީލު އަހުމަދު މުއިއްޒު ވިދާޅުވި އެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ ބިމާ ބެހޭ ގާނޫނު ރަނގަޅަށް ތަންފީޒު ނުކޮށް ކުލި ކޮންޓްރޯ ކުރަން ގާނޫނަށް ބަދަލު ގެނައުމަކީ ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވާނެ ކަމެއް ކަމަށެވެ.
"ފުރަތަމަ ކަމަކަށް ބިމާ ބެހޭ ގާނޫނު ރަނގަޅަށް ތަންފީޒު ކުރެވެން އެބަޖެހޭ. އެގާނޫނަށް 12 އަހަރުވެފައިވާއިރު އެ ގާނޫނުގައި ބުނާ ކަންކަން އެބަހުރޭ ރަނގަޅަށް ތަންފީޒުނުވެ. ކުލި ކޮންޓްރޯލް ކުރަން ބަލާއިރު އެބަޖެހޭ މީހުން ދިރިއުޅުމަށް ކުއްޔަށްދޭ ތަންތަން ރެޖިސްޓްރީ ކުރެވެން ވެސް،" ގާނޫނީ ވަކީލު މުއިއްޒު ވިދާޅުވި އެވެ.
ގާނޫނަކުން ކުލި ކޮންޓްރޯލް ކުރެވިދާނެ ކަމަށް މަޝްހޫރު ގާނޫނީ ވަކީލު ހުސްނުއްސުއޫދު ދެކިވަޑައިގަންނަވަ އެވެ. ކުލި ކޮންޓޯލްކުރުމަކީ ކުރަންޖެހިފައި އޮތް ކަމެއް ކަމަށް އޭނާ ވެސް އެއްބަސްވެ ވަޑައިގަންނަވަ އެވެ. އެހެން ގައުމުތަކުގައި ވެސް ކުލި ކޮންޓްރޯލް ކުރަން ގާނޫނުން ބާރު ހޯދާފައިވާ ކަން ފާހަގަކޮށް، ސުއޫދު ވިދާޅުވީ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތަކީ ވަކި އަދަދަކަށް ވުރެ މައްޗަށް ކުލި ބޮޑު ނުކުރެވޭ ގޮތަށް އަޕާ ލިމިޓެއް ކަނޑައެޅުން ކަމަށެވެ. އަދި ވަކި ގާނޫނެއް އެކުލަވާލުމުގެ ބަދަލުގައި ބިމާ ބެހޭ ގާނޫނަށް އިސްލާހު ގެނެސްގެން ކުލި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ މުހިންމު ކަން ސުއޫދު ފާހަގަ ކުރެއްވި އެވެ.
" ކުލި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަކީ މުހިންމު ކަމެއް ގާނޫނަކުން. އެއީ އެހެން ގައުމުތަކުގައި ވެސް އެބަހުރި އެކަން ކޮށްފައި. ރާއްޖޭގައި ވެސް ބިމާބެހޭ ގާނޫނަށް އިސްލާހު ގެނެސްގެން އަޕާ ލިމިޓެއް ކަނޑައެޅިދާނެ. ވަކި ވަރަކަށް ވުރެ ކުލި ބޮޑު ނުކުރެވޭ ގޮތަށް،" ސުއޫދު ވިދާޅުވި އެވެ.
މާލޭގައި ގެއެއް އިމާރާތްކުރަނީ: ލޯނު ނަގައިގެން ގެތަށް އިމާރާތްކުރާނީ ކުލި ކޮންޓްރޯލް ކޮށްފިނަމަ ގެއްލުން ވާނެ ކަމަށް މަސީގެ ރައީސް ވިދާޅުވި --- ސަންފޮޓޯ// ޔޫސުފް ސޮފްވާން
ކުއްޔަށް ދޭ ގިނަ ގެތައް އިމާރާތް ކުރަނީ ބޮޑެތި އަދަދުން ލޯނު ނަގައިގެން ނުވަތަ ބޮޑެތި ޚަރަދުތަކެއް ކޮށްގެންނެވެ. އެހެންވާއިރު ކުލި ކޮންޓްރޯލް ކޮށްފި ނަމަ ކުރާ ހަރަދާއި ނުބައްދަލު ކުޑަ އަގެއްގައި ކުއްޔަށް ދޭން ޖެހުމުން މައްސަލަތަކެއް ނުކުތުމުގެ ފުރުސަތު ވެސް އެބައޮތެވެ. އެއީ ކުލި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމާ ބެހޭގޮތުން އިމާރާތް ކުރުމުގެ ދާއިރާގެ އިސް ފަރާތްތަކުގެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމެކެވެ.
މޯލްޑިވްސް އެސޯސިއޭޝަން އޮފް ކޮންސްޓްރަކްޝަން އިންޑަސްޓްރީ (މަސީ) ގެ ރައީސް މުހައްމަދު އަލީ ޖަނާހު (ޖަނާ) ވިދާޅުވީ ވަރަށް ބޮޑު ދިރާސާއެއް ހަދައިގެން ނޫނީ ކުލީގެ އަގު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަކީ ބުއްދިވެރި ގޮތެއް ނޫން ކަމަށެވެ. ކޮންމެ މީހަކު ވެސް 30 މިލިއަނެއްހާ ރުފިޔާ ލޯނުގެ ގޮތުގައި ނަގައިގެން ތަންތަން ކުއްޔަށް ދެނީ ވަކި މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ލޯނު ދައްކާ ހަލާސް ކުރުމަށް ބިޒްނަސް ޕްލޭންއެއް ހަދައިގެން ކަމަށް ޖަނާ ވިދާޅުވި އެވެ.
"ގޭގެ ވެރި ފަރާތުން ގެ ހަދަން މި ހަވާލުކުރަނީ އެހެން މީހަކާ. ވަކި މުއްދަތަކަށް ހިލޭ އިމާރާތުގެ އެއްބައި ދީފަ. އެ ހާލަތުގައި އެއްކަލަ ހިލޭ ދޫކުރާ މުއްދަތު ދިގު ދެމިގެން ދާނެ އަނެއްކާ އެތައް އަހަރަކަށް. ކުލި ކޮންޓްރޯލް ކުރީމަ ވަކި މުއްދަކަށް ވަކި ވަރެއް ހޯދަން ޓާގެޓް ކުރާ ވަރު ނުލިބިދާނެ،" ޖަނާ ވިދާޅުވި އެވެ.
ގާނޫނަކުން ކުލި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ގެދޮރު އިމާރާތްކުރުމަށް ބޭނުންވާ ތަކެތގެ އަގުތައް ކުޑަވާނެ ގޮތަކަށް ވިސްނުން ރަނގަޅު ކަމަށް ޖަނާ ވިދާޅުވި އެވެ. އަދި ހައުސިންގް ޓެކްސް ކުޑަކުރުމުން ވެސް އޮޓަމެޓިކުން ކުލީގެ އަގުތައް ކުޑަވެގެންދާނެ ގޮތަކަށް ވިސްނުން މުހިންމު ކަން ޖަނާ ފާހަގަކުރި އެވެ.
ބޯހިޔާވަހިކަމަކީ އަސާސީ ހައްގެއް ކަމަށްވާއިރު އާންމު މީހާއަށް ލިބޭ އާމްދަނީ އެއްކޮށްހެން އެކަމަށް ޚަރަދު ކުުރަން ޖެހުމަކީ ހަމަޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ކުރިއަރާފައިވާ ގައުމުތަކުގައި އޮންނަ ހެން ރާއްޖޭގައި ވެސް ގާނޫނަކުން ވިޔަސް އެކަން ކޮންޓްރޯލް ކުރަން އެބަޖެހެ އެވެ. އެކަމަކު އެކަން ވެސް ކުރަންޖެހޭނީ ކުއްޔަށް ދޭ ފަރާތްތަކަށް ވެސް އަދި އިގްތިސާދީ ގޮތުން ވެސް ގެއްލުން ނުވާ ގޮތަކަށެވެ.