31 Mar 2016, 12:31
(27 މާރޗްގެ އަދަދާ ގުޅޭ)
ޢިލްމުވެރިކަން
أمّ المؤمنين السّيّدة أمّ سلمة بنت أبى أميّة رضى اللّـه عنــهاވަނީ އެކަމަނާގެ ޙަޔާތްޕުޅުގައި ވަރަށްގިނަ ކުލަތަކެއް ދެކެވަޑައިގެންފައެވެ. ތަފާތު އިންޤިލާބުތަކަކަށް ހުށަހޮޅިވަޑައިގެންފައެވެ. އިސްލާމްދީނުގެ އިރު އުދަވުމާއި ކައުސާހިބާصلّى اللّـه عليهوسلّمސުވަރުގެވަޑައިގަތުމާ ދެމެދުގައެވެ. ޢަރަބިކަރައާއި ބަބުރުކަރައިގައެވެ. އިސްލާމްދީން ޤަބޫލުކުރެއްވުމާ ވިދިގެންވެސް އެކަމަނާ ވަނީ ވަރަށްގިނަ އުނދަގޫތަކާއި ދުއްތުރާތަކެއް ބަރުދާސްކުރައްވައިފައެވެ. ވަރަށްގިނަ ބައެއްގެ ޖެއްސުންކުރުމާއި ފުރައްސާރަކުރުމަށް ކެތްތެރިވެވަޑައިގެންފައެވެ. ކައުސާހިބާصلّى اللّـه عليهوسلّمއާ ޒަވާޖީގޮތުން ގުޅިވަޑައިގަތުމަށްފަހު، އިތުރު ސާހިބާގެ އިރްޝާދުތަކާއި އުނގަންނައިދެއްވުންތަކުން އެކަމަނާގެ ތަޖްރިބާތަކަށްވަނީ އިތުރު ފުރިހަމަކަން އައިސްފައެވެ. އުއްތިއޮފު ގަދަވެފައެވެ.
أمّ المؤمنين السّيّدة أمّ سلمة رضى اللّـه عنــهاހުވަފަތްވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު އެކަމަނާގެ ޙަޔާތްޕުޅުގެ ކޮންމެ ހިނދުކޮޅެއްވެސް ހޭދަކުރެއްވީ، އިސްލާމްދީން އިތުރަށް ވިސްނައިވަޑައިގަތުމުގައެވެ. އެދީނުގެ ތަޢުލީމާތުތައް އިތުރަށް ދިރާސާކުރެއްވުމުގައެވެ. އިސްލާމީ ޢިލްމުތައް ފަތުރުއްވައި، މީހުންނަށް ދީން ދަސްކޮށްދެއްވުމުގައެވެ. "އަޅުކަމާއި ތަޤްވާގެ މައިދާނުން" އިތުރަށް ކުރިޔަށް އަރައިވަޑައިގަތުމުގައެވެ.
أمّ المؤمنين السّيّدة أمّ سلمة رضى اللّـه عنــهاއަކީ ކައުސާހިބާގެ ޙަޔާތްޕުޅުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޛީޘުފުޅުތައް އަޑުއައްސަވަން ވަރަށްބޮޑަށް ޝައުޤުވެރިކަން ބެހެއްޓެވި ބޭކަނބަލެކެވެ. އެކަމަނާ މަސައްކަތްޕުޅުކުރެއްވީ، އިތުރު ސާހިބާގެ އެއްވެސް ޙަދީޘުފުޅެއް އެކަމަނާއަށް އަޑުއިވިވަޑައިނުގަނެ ދިޔަނުދެއްވުމަށެވެ. އެއްދުވަހަކު އެކަމަނާގެ ކޮޓަރިކޮޅުގައި މީހަކުލައްވައި އިސްތަށިފުޅުގައި ފުނާކޮޅު ތުރުކުރައްވަން އިންނެވިއެވެ. އެވަގުތު އިއްތިފާޤުން ދިމާވީ، ކައުސާހިބާصلّى اللّـه عليهوسلّمމިންބަރުކޮޅުގައި ކޮންމެވެސް ޚުޠުބާއެއް ވިދާޅުވި ވަގުތަކާއެވެ. އިތުރު ސާހިބާގެ ދޫފުޅުން "ياايّها النّاس" އެވެ ވިދާޅުވާއިރަށް، ފުނާކޮޅު ތުރުކުރާ މީހާގާތު ވިދާޅުވިއެވެ. "އަވަހަށް ހުޅިޖަހައިލާށެވެ."
އޭނާ ދެންނެވިއެވެ. "ތިޔަހައި އަވަސްވެވަޑައިގަންނަވަނީ ކީއްވެގެންތޯއެވެ؟رسول اللّـه صلّى اللّـه عليهوسلّمއަދި ކިރިޔާ އެވިދާޅުވީياايّها النّاسއެވެ ނޫންތޯއެވެ؟"
أمّ المؤمنينއޭނާގެ ވާހަކަޔާމެދު ހިތްޕުޅާ ހަމަނުކުރައްވައި ވިދާޅުވިއެވެ. "ކިހާރަނގަޅު ވާހަކައެއްހެއްޔެވެ؟ ބަލަގަ އަހަރެމެންނަކީވެސްايّها النّاسގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މީހުންނެވެ." އެހެން ވިދާޅުވެފައި ވަގުތުން އަމިއްލަފުޅަށް އިސްތަށިފުޅުގައި ހުޅިޖައްސަވައިލައްވައިގެން ތެދުވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ކައުސާހިބާصلّى اللّـه عليهوسلّمޚުޠުބާ ނިންމަވަންދެން ކޮޅަށް ހުންނަވައި އަޑުއެއްސެވިއެވެ.(مسند أحمد)
ކައުސާހިބާصلّى اللّـه عليهوسلّمގެ ކޮންމެ އަނބިކަނބަލަކީވެސް ޙަދީޘުފުޅުތަކުގެ ބޮޑު ޚަޒާނާއެކެވެ. އޭގެތެރެއިންވެސްأمّ المؤمنين السّيّدة عائشة صدّيقة رضى اللّـه عنــهاއާއި،أمّ المؤمنين السّيّدة أمّ سلمة بنت أبى أميّة رضى اللّـه عنــهاގެ އަތްޕުޅުގައި ޖަވާހިރާއި މުތީތައް ވަކީން ގިނައެވެ. ޚާއްޞަކޮށްالسّيّدة أمّ سلمة رضى اللّـه عنــهاއަކީ ކުދީންނަށް ކިރުދިނުމާއި ވަރީގެ މައްސަލަތަކުގެ ތެރެއަށް ވަކީންބޮޑަށް ވެދެވަޑައިގެން އިންނެވި ޢާލިމާއެކެވެ. ޞަޙާބީންގެ ޢިލްމުވެރީންގެ ތެރެއިންعبد اللّـه بن عبّاس رضى اللّـه عنــهއާއިأبو هريرة رضى اللّـه عنــهފަދަ ބޭބޭކަލުންވެސް އެކަމަނާގެ އަރިހުން ޢިލްމުގެ މުތީތައް ހޯއްދެވިއެވެ. (مسند أحمدޖިލްދު: 6، ޞަފްޙާ: 312)
أمّ المؤمنين السّيّدة أمّ سلمة بنت أبى أميّة رضى اللّـه عنــهاވަނީ ކައުސާހިބާصلّى اللّـه عليهوسلّمގެ 387 ޙަދީޘުފުޅެއް ރިވާކުރައްވައިފައެވެ. އެކަމަނާ ހިމެނިވަޑައިގަންނަވަނީ ޞަޙާބީންގެ މުޙައްދިޘުންގެ ތިންވަނަ ޖަމާޢަތުގައެވެ.
އެކަމަނާގެ އަރިހުން ޙަދީޘު ޢިލްމު އުނގެނިވަޑައިގެންނެވި ޞަޙާބީންނާއި ތާބިޢީން ވަރަށްގިނައެވެ. އޭގެތެރެއިންعبدالرّحمن بن أبى بكرއާއި،أسامة بن زيدއާއި،عروة بن الزّبيرއާއިمصعب بن عبداللّـهއާއި،هندبنت الحارث الفراسيّةއާއި،صفيّة بنت شيبةއާއި، އެކަމަނާގެ ދެބޭފުޅުންކަމުގައިވާعمر بن أبى سلمةއާއި،زينب بنت أبى سلمةޚާއްޞަގޮތެއްގައި ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ.
ޙަދީޘު ޢިލްމުގެ އިތުރަށް ފިޤުހު ޢިލްމުގައިވެސްالسّيّدة أمّ سلمة رضى اللّـه عنــهاގެ މަޤާމު ވަރަށް މަތިވެރިއެވެ.حافظ إبن حجر الإصابةގައި ލިޔުއްވައިފައިވެއެވެ.السّيّدة أمّ سلمةއަކީ ވިސްނުންފުޅު ތޫނު، ބުއްދިފުޅު ތަނަވަސް ބޭކަނބަލެކެވެ. ކަންކަމުގެ ޙަޤީޤަތަކާ ހަމަޔަށް ފަސޭހައިން ވާޞިލުވެވަޑައިގެންނެވޭ ބޭކަނބަލެކެވެ. ޙުކުމްތައް ނެރުއްވުމަށާއި، އެކިއެކި ނުކުތާތައް ފާހަގަކުރައްވަން ކުޅަދާނަފުޅު ބޭކަނބަލެކެވެ.
حافظ إبن القيّمލިޔުއްވައިފައިވެއެވެ.السّيّدة أمّ سلمةގެ ފަތުވާތައް ޖަމާކޮށްފިނަމަ، ރިސާލާއެއް ތައްޔާރުކުރެވިދާނެއެވެ.السّيّدة أمّ سلمة رضى اللّـه عنــهاއަކީ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ފަތުވާދެއްވާ ބޭބޭކައުކަނބަލުންގެ ލިސްޓުގެ އެންމެކުރީކޮޅުގައި ނަންފުޅު ލިޔެވޭ ބޭކަނބަލެކެވެ. އެކަމަނާގެ ފަތުވާތަކުގެ އެންމެ ޚާއްޞަކަމަކީ، އެފަތުވާތަކަކީ ޢާއްމުގޮތެއްގައި ޢިލްމުވެރީންގެ ޖުމްހޫރުން އިއްތިފާޤުވެވަޑައިގަންނަވާ ފަތުވާތަކެއްކަމެވެ. އެއީވެސް އެކަމަނާ ޙުކުމްތައް ނެރުއްވަން ކުޅަދާނަފުޅުކަމާއި، ކަންކަމުގެ ޙަޤީޤަތާއި، އަޑިޔާ ހަމަޔަށް ވިސްނުންފުޅު ފޯރުއްވަން ފަރިތަފުޅުކަމުގެ ހެއްކެކެވެ.
السّيّدة أمّ سلمة رضى اللّـه عنــهاގެ ވަރަށް ޚާއްޞަ އެއްކަމަކީ، އެކަމަނާ އަރިހުން މައްސަލަތައް އޮޅުންފިލުވާ މީހުންނަށް ޖަވާބުދެއްވާލެއް ސާފުކަމާއި ޞަރީޙަކަމެވެ. ސުވާލުކުރާ މީހާގެ ހިތުގައި އެއްވެސްބާވަތެއްގެ އޮޅުމެއް އޮތަނުދެއްވަން އެކަމަނާ މަސައްކަތްކުރައްވައެވެ. އެމީހަކަށް ފުރިހަމަ ޔަޤީންކަމާއި ކަށަވަރުކަން ހޯއްދަވައިދެއްވައެވެ.
އެއްފަހަރަކު މީހަކު އެކަމަނާއާ ސުވާލުކުރިއެވެ. އަޅުގަނޑު އެންމެ ފުރަތަމަ ޙައްޖުގެ މަނާސިކުތައް އަދާކުރާނީތޯއެވެ؟ ނުވަތަ ޢުމްރާގެ އަޅުކަން ފުރިހަމަކުރާނީތޯއެވެ؟ އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ. ކަލޭގެ ބޭނުންގޮތަކަށް ތިޔަ ދެކަންތައް އިސްފަސްކުރެވިދާނެއެވެ. އެކަމަނާ އެގޮތަށް ޖަވާބުދެއްވުމުން އެމީހާ ދިޔައީ އިތުރު ސާހިބާގެ އެހެނިހެން އަނބިއަނބިކަނބަލުންގެ އަރިހަށެވެ. އެބޭކަނބަލުންވެސް އެއްގޮތަކަށް ޖަވާބުދެއްވުމުން އެމީހާ އަނެއްކާވެސްأمّ المؤمنين السّيّدة أمّ سلمةގެ އަރިހަށް އައިސް އެވާހަކަ ދެންނެވުމުން ވިދާޅުވިއެވެ. "ކުޑަކޮށް މަޑުކޮށްބަލާށެވެ. ކަލޭގެ ހިތްހަމަޖައްސައިދީ ޔަޤީންކަންދޭން އަހަރެން ބޭނުމެވެ. އަހަރެންވަނީرسول اللّـه صلّى اللّـه عليهوسلّمގެ އަރިހުން މިކަމާގުޅޭ ޙަދީޘުފުޅެއް އަޑުއަހައިފައެވެ.
ބައެއް ޢިލްމުވެރީންނަށް ކަންކަން ރަނގަޅަށް އޮޅުންފިލައިވަޑައިގެންފައި ތިއްބެވިކަމުގައިވިޔަސް، މީހުންގެ ހިތްހަމަޖައްސައިދެއްވާކަށެއް މިގޮތަކަށް މަސައްކަތެއް ނުކުރައްވައެވެ.
أمّهاتالمؤمنينގެ ތެރެއިން އެންމެބޮޑު ޢާލިމާއަކީ ޝައްކެއްނެތްގޮތުގައިالسّيّدة عائشة رضى اللّـه عنــهاއެވެ. ނަމަވެސް އެކަމަނާއަށްވެސް ބައެއްފަހަރުފަހަރު ބައެއްކަންކަމުގައިالسّيّدة أمّ سلمةގެ އަރިހުން ސުވާލުކުރައްވަން ޖެހިވަޑައިގަންނަވައެވެ. (أبو داؤد، ޖިލްދު: 1، ޞަފްޙާ: 127،باب الصّلاة بعد العصر)
عبد اللّـه بن الزّبير رضى اللّـه عنــهޢަޞްރުނަމާދަށްފަހު ދެރަކުޢަތް ނަމާދެއް ކުރައްވައެވެ.مروانއެކަމާބެހޭގޮތުން ސުވާލުކުރެއްވުމުން ވިދާޅުވިއެވެ.رسول اللّـه صلّى اللّـه عليهوسلّمވެސް އެގޮތަށް ޢަމަލުކުރައްވައެވެ.إبن زبيرއެ ޙަދީޘު އަޑުއެއްސެވީ އެކަލޭގެފާނުގެ ބޮޑުދައިތާފުޅުأمّ المؤمنين السّيّدة عائشة رضى اللّـه عنــهاގެ އަރިހުންނެވެ. އެހެންކަމުންعائشةގެފާނުގެ އަރިހަށް މީހަކު ފޮނުއްވައިمروانއެ ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ.عائشةގެފާނު ވިދާޅުވީ، އެކަމަނާ އެޙަދީޘު އަޑުއެއްސެވީأمّ المؤمنين السّيّدة أمّ سلمةގެ އަރިހުންކަމުގައެވެ.مروان،أمّ سلمةގެ އަރިހަށް މީހަކު ފޮނުއްވައި ސުވާލުކުރުވުމުން އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ.
"މާތްاللّـهعائشةގެފާނަށް މަޣުފިރަތު ދެއްވާށިއެވެ. އަހަރެން ދެންނެވި އެއްޗެއް އެކަމަނާއަށް ރަނގަޅަށް ވިސްނިވަޑައިނުގެންނެވީއެވެ. އަހަރެން ދެންނެވީرسول اللّـه صلّى اللّـه عليهوسلّمޢަޞުރުނަމާދަށްފަހު ނަމާދުކުރުން މަނާކުރެއްވި ވާހަކައެވެ." (مسند أحمد، ޖިލްދު: 6، ޞަފްޙާ: 299،303،بخارى،ޖިލްދު: 2، ޞަފްޙާ: 627)
أبو هريرة رضى اللّـه عنــهاއަށް ހީފުޅުވެފައިއޮތީ ޖުނުބުވެރިވެފައިވާ މީހާ ފަތިހުތެދުވެ އަވަހަށް ފެންނުވަރައިފިނަމަ އެމީހެއްގެ ރޯދަ ކަމުނުދާނެކަމަށެވެ.أمّ المؤمنين السّيّدة عائشة رضى اللّـه عنــهاއާއި،أمّ المؤمنين السّيّدة أمّ سلمة رضى اللّـه عنــهاގެ އަރިހުން މީހަކު ސުވާލުކުރުމުން އެދެބޭކަނބަލުން ވިދާޅުވިއެވެ. ކައުސާހިބާصلّى اللّـه عليهوسلّمޖުނުބުވެރި ޙާލުކޮޅުގައި ރޯދަފުޅަށް ހުންނަވައެވެ. އެމީހާގޮސްأبو هريرةގެ އަރިހުގައި އެވާހަކަ ދެންނެވުމުން މޫނުފުޅުގެ ކުލަބަދަލުވެގެން ދިޔުމާއެކު ވިދާޅުވިއެވެ. ތިޔަ މައްސަލަ އެންމެ ރަނގަޅަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވާނީ އެދެބޭކަނބަލުންނަށެވެ. އެހެންވިދާޅުވުމަށްފަހުأبو هريرةއެކަލޭގެފާނުގެ ކުރީގެ ޚިޔާލުފުޅު ދޫކޮށްލެއްވިއެވެ.
أمّ المؤمنين السّيّدة أمّ سلمة رضى اللّـه عنــهاއަކީކީރިތި ޤުރްއާން ހިތްޕުޅުދަސް ބޭކަނބަލެކެވެ. ވަރަށް ރީތިކޮށް ޤުރްއާން ކިޔަވައި ވިދާޅުވާ ބޭކަނބަލެކެވެ. ކައުސާހިބާصلّى اللّـه عليهوسلّمޤުރްއާން ކިޔަވައިވިދާޅުވާ ލަހެޖާގައި އެރާގުގައި އެކަމަނާ ޤުރްއާންކިޔަވައި ވިދާޅުވެއެވެ. އެއްދުވަހަކު މީހަކު އެކަމަނާއާ ސުވާލުކުރިއެވެ.رسول اللّـه صلّى اللّـه عليهوسلّمޤުރްއާން ކިޔަވައިވިދާޅުވަނީ ކޮންގޮތަކަށްތޯއެވެ؟ އެކަމަނާ، އިތުރު ސާހިބާ ޤުރްއާން ކިޔަވައި ވިދާޅުވާ ރާގުގައި އެލަހެޖާގައި އެމީހާއަށް ޤުރްއާންކިޔަވައި ވިދާޅުވެދެއްވިއެވެ.
އަދަބިއްޔާތުގެ ދާއިރާގައިވެސްأمّ المؤمنين السّيّدة أمّ سلمة رضى اللّـه عنــهاގެ މަގާމު ނުހަނު މަތިވެރިވެއެވެ. އެކަމަނާ ވާހަކަ ދައްކަވާއިރު ލަފުޒުތަކާއި ޖުމުލަތައް ހުންނަނީ ވަރަށް ރީތިކޮށް އެމުނި އެކުލެވިފައެވެ. ލިޔުއްވާ ލިޔުއްވުންތަކުގައި އަދަބިއްޔާތުގެ ފޮނިކަމާއި މީރުކަން ވަރަށްބޮޑަށް ހުރެއެވެ.
ކީރިތި ޤުރްއާނާއި، ޙަދީޘާއި، ފިޤުހުގެ އިތުރަށް އެކަމަނާއަކީ އިތުރު ސާހިބާصلّى اللّـه عليهوسلّمގެ ސިއްރުތަކުގެވެސް ވަރަށް ޚާއްޞަ ޚަޒާނާއެކެވެ. އެދާއިރާއަކީخذيفة رضى اللّـه عنــهاއަށް އޭގެ އެންމެ ޚާއްޞަ މަޤާމު ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ ދާއިރާއެކެވެ. އެހެންކަމުން އެކަލޭގެފާނުގެ ލަޤަބުފުޅަކަށް ވެފައިވަނީ، "صاحب السرّ" އެވެ. ނަމަވެސް އެދާއިރާއިންالسّيّدة أمّ سلمة رضى اللّـه عنــهاވަނީ ޚާއްޞަ ދަރަޖައެއް ހޯއްދަވައިފައެވެ.
އެއްދުވަހަކުعبدالرّحمن بن عوف رضى اللّـه عنــه،أمّ المؤمنين السّيّدة أمّ سلمة رضى اللّـه عنــهاގެ އަރިހަށް ވަޑައިގެން ވިދާޅުވިއެވެ. "މަންމާއެވެ! އަޅުގަނޑުގެ އަތުގައި މުދާ ވަރަށްގިނަވެއްޖެއެވެ. އޭގެސަބަބުން އަޅުގަނޑު ހަލާކުވެދާނެތީ ބިރުގަންނަ ހިސާބަށް ހިނގައްޖެއެވެ."أمّ المؤمنين السّيّدة أمّ سلمة رضى اللّـه عنــهاވިދާޅުވިއެވެ. "ދަރިފުޅާއެވެ! ވީހާވެސް ގިނައިން ޞަދަޤާތް ކުރާށެވެ!" އެހެނީ ކައުސާހިބާصلّى اللّـه عليهوسلّمޙަދީޘު ކުރެއްވިއެވެ. "ޞަޙާބީންގެ ބައެއް ބޭކަލުންނަކަށް ތިމަންކަލޭގެފާނު ސުވަރުގެ ވަޑައިގަތުމަށްފަހަކު ތިމަންކަލޭގެފާނު ފެނިވަޑައެއް ނުގަންނަވާނެއެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނަކަށްވެސް އެބޭކަލުން ފެނިވަޑައެއް ނުގަންނަވާނެއެވެ."
عبدالرّحمن بن عوف رضى اللّـه عنــهއަށްأمّ المؤمنينގެ ދޫފުޅުން އެބަސްފުޅު އަޑުއިވިވަޑައިގަތުމާއެކު ކަންބޮޑުވެވަޑައިގެން ސީދާވަޑައިގަތީفاروق الأعظم رضى اللّـه عنــهގެ އަރިހަށެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް އެ ޙަދީޘު ވިދާޅުވެދެއްވިއެވެ. އެވަގުތުعمرގެފާނުގެ ބިރުފުޅާއި ކަންބޮޑުވެވަޑައިގަތުން އިންތިހާޔަށް ދިޔައެވެ. ހަމައެހާރުން ތެދުވެވަޑައިގެންأمّ المؤمنينގެ އަރިހަށް ވަޑައިގެން ވިދާޅުވިއެވެ.
"މާތްاللّـهގަންދެއްވަމެވެ! ތެދުތެދަށް ވިދާޅުވާށެވެ! އަޅުގަނޑުވެސް އޭގެތެރޭގައި ހިމެނޭތޯއެވެ؟"
أمّ المؤمنين السّيّدة أمّ سلمة رضى اللّـه عنــهاވިދާޅުވިއެވެ. "ނޫނެކެވެ! އެކަމަކު ކަލޭގެފާނު ފިޔަވައި އެހެން އެކަކުވެސް ޞަރީޙު ޢިބާރާތުން އިސްތިސްނާކޮށް މީގެފަހަކުން އަޅުގަނޑު މިވާހަކައެއް ނުދައްކާނަމެވެ." (مسند أحمد،ޖިލްދު: 6، ޞަފްޙާ: 307)
ދީލަތިފުޅުކަން
أمّ المؤمنين السّيّدة أمّ سلمة بنت أبى أميّة رضى اللّـه عنــهاއަށް ދީލަތިފުޅުކަން ލިބިވަޑައިގެންފައިވަނީ އެކަމަނާގެ ބައްޕަގެ ފަރާތުން ވާރުތައިންނެވެ. އެހެންކަމުން އެކަމަނާގެ ދީލަތިފުޅުކަން، ބޯކޮށްވެހޭ ވާރޭގަނޑެކޭ އެއްފަދައެވެ. ފަޤީރުންނާއި މިސްކީނުންނަށް ޚަރަދުކުރެއްވުމުގައި އެކަމަނާ ދުވަހަކުވެސް އެއްވެސް ހިފެހެއްޓެވުމެއް ނުގެންގުޅުއްވައެވެ. އަދި ކީއްތޯއެވެ. އެހެންމީހުނަށްވެސް ދީލަތިވުމަށް ބާރުއަޅުއްވައި ނަސޭހަތްދެއްވައެވެ.
އެއްފަހަރަކު އެކަމަނާގެ އަރިހަށް ފަޤީރުންތަކެއް އެހީހޯދަން ދިޔައެވެ. އޭގެތެރޭގައި އަންހެނުންވެސް ތިއްބެވެ. އެބައިމީހުން ނުހަނު ނުކުޅެދިގަތުމާއެކު އެހީފުޅަކަށްއެދި ސަލާންޖެހިއެވެ. އޭރު އެކަމަނާގެ އަރިހުގައިأمّ الحسينއެވެ ކިޔުނު އަންހެނަކުވެސް އިނެވެ. އޭނާ އެފަޤީރުންތަކާ ދިމާޔަށް ނުރުހިގެން އެއްޗެކޭ ބުނުމުންأمّ المؤمنينއެކަން މަނާކުރެއްވިއެވެ. ވިދާޅުވިއެވެ. "އަހަންނަށް އަމުރުވެގެންވަނީ ތިޔަގޮތަކަށެއް ނޫނެވެ." އެއަށްފަހު އެކަމަނާގެ ޚާދިމާއަށް ވިދާޅުވިއެވެ. "އެބައިމީހުންނަށް އެއްޗެއްދޭށެވެ. އެހެންއެއްޗެއް ނެތްނަމަ، ކަދުރުއޮށެއް ނަމަވެސް ދޭށެވެ."
ދީނުގެ ކަންކަމަށް ފަރުވާ ބެހެއްޓެވުން
أمّ المؤمنين السّيّدة أمّ سلمة رضى اللّـه عنــهاދީނުގެ ކަންކަމަށް ވަރަށްބޮޑަށް ފަރުވާ ބެހެއްޓެވިއެވެ. ހެޔޮކަންކަމަށް އަމުރުކުރެއްވުމަށާއި، މުންކަރާތްތައް މަނާކުރެއްވުމަށް ވަރަށްބޮޑަށް ސަމާލުކަން ދެއްވިއެވެ. އެއްފަހަރަކު މަދީނާގެ ބޮޑުންކުރެ ބައެއްމީހުން ނަމާދުގެ މުސްތަޙައްބު ވަގުތުތަކާ ޚިލާފުވާން ފެށުމުން އެކަމާވެސް ވާހަކަ ދެއްކެވިއެވެ. ވިދާޅުވިއެވެ. ކައުސާހިބާصلّى اللّـه عليهوسلّمއަވަސްކުރައްވަނީ މެންދުރު ނަމާދެވެ. އެކަމަކު ތިޔަބައިމީހުން ތިޔަ އަވަސްކުރަނީ ޢަޞުރުނަމާދެވެ. (مسند أحمد،ޖިލްދު: 6، ޞަފްޙާ: 289)
أمّ المؤمنين السّيّدة أمّ سلمة رضى اللّـه عنــهاއަށް ބޮޑުދައިތަ ވިދާޅުވާ ބޭކަލަކު އެއްދުވަހަކު ނަމާދުކުރެއްވިއިރު ސަޖިދަޔަށް ވަޑައިގަންނަވާއިރު ނިތްޖައްސަވާ ތަނުން ހިރަފުސްފޮޅުއްވާތަން ފެނިވަޑައިގަތުމުން، އެހެން ނަހައްދަވަން ނަސޭހަތްދެއްވިއެވެ. ވިދާޅުވިއެވެ. ތިޔައީرسول اللّـه صلّى اللّـه عليهوسلّمގެ ސުންނަތާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ." އިތުރު ސާހިބާصلّى اللّـه عليهوسلّمގެ އަޅަކު އެއްފަހަރަކު އެހެން ހަދާތަން ފެނިވަޑައިގަތުމުން އޭނާއަށް ޙަދީޘު ކުރެއްވިއެވެ. "މާތްاللّـهއަށްޓަކައި ކަލޭގެ މޫނު ހިރަފުސްކުރާށެވެ."
ޢުމުރުފުޅުގެ މަރްޙަލާތައް
ކައުސާހިބާصلّى اللّـه عليهوسلّمއެކަމަނާއާ ކާވެނިބައްލަވައިގެންނެވީ، ހިޖްރައިން ހަތަރުވަނަ އަހަރުއެވެ.
- ކައުސާހިބާصلّى اللّـه عليهوسلّمއާ ކާވެނިބައްލަވައިގެންނެވިއިރު، އެކަމަނާގެ ޢުމުރުފުޅަކީ، އޮނަތިރީސް އަހަރުފުޅެވެ.
- އެކަމަނާއާ ކާވެނިބެއްލެވިއިރު، ކައުސާހިބާصلّى اللّـه عليهوسلّمގެ ޢުމުރުފުޅަކީ، ފަންސާސްހަ އަހަރުފުޅެވެ.
- ކައުސާހިބާصلّى اللّـه عليهوسلّمގެ އަނބިކަނބަލަކަށް އެކަމަނާ އިންނެވީ ގާތްގަނޑަކަށް ހަތްއަހަރުއެވެ.
- އަވަހާރަވީއިރު އެކަމަނާގެ ޢުމުރުފުޅަކީ، އެއްރިވާޔަތެއްގައި އައްޑިހަ އަހަރުފުޅެވެ. އަނެއް ރިވާޔަތެއްގައި އައްޑިހަ ހަތަރު އަހަރުފުޅެވެ.
- އެކަމަނާ އަވަހާރަވީ، ހިޖްރައިން 58، 59، 60، 61 މި އަހަރުތަކުގެ ތެރެއިން އަހަރެއްގައެވެ. އަޅުގަނޑު އެންމެ ޞައްޙަކަމުގައި ދެކެނީ،علامة شبلى نعمانىއާއިسيّد سليمان ندوىއާއިقاضى محمّد سليمانމަންޞޫރުޕޫރީ ފަދަބޭފުޅުންގެ ތަޙުޤީޤުގެ މައްޗަށް ބުރަވެ، 60 އަހަރު ކަމުގައި ބުނެވޭ ރިވާޔަތެވެ.
- އެކަމަނާ ފަސްދާނުލެވިފައިވަނީ، މަދީނަތުލްމުނައްވަރާގެ ޖަންނަތުލްބަޤީއުގައެވެ.
އަރަހުށި މާތްاللّـه، أمّ المؤمنينالسّيّدة أمّ سلمة بنت أبى أميّةއަށް ރުއްސުން ލައްވާށިއެވެ.
ޙަވާލާ
އުރުދޫ އެންސައިކްލޮޕީޑިޔާ އޮފް އިސްލާމް
- އުއްމަހާތުލްމުއުމިނީން ޕްރޮފެސަރ ޚާލިދު ޕަރުވޭޒު
- ޞަޙާބިއްޔާތެ މުބައްޝިރާތު މަޙްމޫދު އަޙްމަދު ޣަޟަންފަރު
- އުއްމަހާތުލްމުއުމިނީން ޙަކީމް މަޙްމޫދު އަޙްމަދު ޡުފަރު
- ރަޙްމަތުއްލިލްޢާލަމީން ޤާޟީ މުޙައްމަދު ސުލައިމާން ސަލްމާނު މަންޞޫރުޕޫރީ
- ސީރަތުއްނަބިއްޔު ޢައްލާމާ ޝިބްލީ ނުޢުމާނީ، ސައްޔިދު ސުލައިމާނު ނަދްވީ
- އައްރަޙީޤުލްމަޚްތޫމް މައުލާނާ ޞަފިއްޔުއްރަޙްމާނު މުބާރިކުޕޫރީ
- ސޯބަޅީ ޒާހިދު ޚަވާތީން އައުރެ އިންކީ ސަރުދާރު ފާޠިމާ ބިންތިمحمّد صلّى اللّـه عليهوسلّم
(ނިމުނީ)