18 Feb 2018, 15:29
ސޫރިޔާގައި އެމެރިކާ އާއި ތުރުކީގެ މަސްލަހަތު ފުށުއަރާ މައްސަލާގައި އެމެރިކާގެ ޚާރިޖީ ވަޒީރު ރިކްސް ޓިލަސަން އާއި ތުރުކީގެ ރައީސް ރަޖަބް ތައްޔިބު އުރުދުޣާން ކުރެއްވި މަޝްވަރާތައް ވަނީ ނާކާމިޔާބުވެފަ އެވެ.
ނަން ހާމަކުރަން ނޭދޭ އެމެރިކާގެ އިސް މަސްއޫލުވެރިއަކާ ހަވާލާދީ "ނިޔުޔޯކް ޓައިމްސް" ބުނި ގޮތުގައި މިދިޔަ ހޮނިހިރު ދުވަހު އަންކަރާގައި ޓިލަސަން އާއި އުދުޣާން ބޭއްވި ބައްދަލުކުރެއްވުމުގައި ދިގު މަޝްވަރާތަކެއް ކުރެއްވުމަށް ފަހު ދެބޭފުޅުންނަށް އެއްބަސްވެ ވަޑައިގެންނެވުނީ ސޫރިޔާގައި އެމެރިކާއާއި ތުރުކީގެ މަސްލަހަތު ފުށުއަރާ މައްސަލައިގެ ޙައްސާސް ކަމުން އެކަން ހައްލުކުރުމުގެ ކަންތައް އަންނަ މާޗް މަހަށް ފަސްކުރުމަށެވެ. އުދުޣާންއާއި ޓިލަސަންގެ މަޝްވަރާތައް ތިން ގަޑިއިރަށް ދިގުދެމިގެންދިޔަ އެވެ.
މިބައްދަލުކުރެއްވުމަށް ފަހު ޓިލަސަން ވަނީ އެމެރިކާ އާއި ތުރުކީގެ ގުޅުންތައް ޚުތޫރަތްތެރި ހިސާބަކަށް ގޮސްފައިވާ ކަމަށް ވިދާޅުވެ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރައްވައިފަ އެވެ.
ތުރުކީ ސިފައިން މިދިޔަ މަހު ސޫރިޔާގެ އިފްރީން ސަރަހައްދަށް އަސްކަރީ ގޮތުން ވަދެގަތީ އެމެރިކާ އިން ސޫރިޔާގެ ކުރުދީ ޖަމާއަތްތަކަށް ހަތިޔާރުދީގެން އައިއެސް އާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަކޮށް އައިއެސް ބަލިކުރުމަށް ފަހު ވެސް އެޖަމާއަތްތަކުގެ އަތުން ހަތިޔާރު ނިގުޅައިގަތުމަށް އެމެރިކާ ފަސްޖެހުމުންނެވެ. ކުރުދީންގެ އަތުން ހަތިޔާރު ނިގުޅައިގަތުމަށް އެމެރިކާ ފަސްޖެހުމުގެ އިތުރުން ސޫރިޔާގެ އުތުރުގެ ސަރަހައްދުތައް ކުރުދީ ހަނގުރާމަވެރިންގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށަށްދޫކޮށްލުމަށް އެމެރިކާ ނިންމި ނިންމުމަކީ ތުރުކީއަށް އެއްވެސް ހާލަތެއްގައި ބަލައިގަނެވޭނެ ނިންމުމެއް ނޫނެވެ.
ތުރުކީ މަސްއޫލުވެރިން ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި އެއީ ސޫރިޔާގެ އުތުރުގައި ކުރުދީންނަށް ޚާއްސަ ދައުލަތެއް އުފެއްދުމަށް އެމެރިކާ ރާވާފައިވާ ސިއްރު ރޭވުމެއްގެ ދަށުން ކުރިކަމެކެވެ. އެމެރިކާ ކުރިން ވަނީ ސޫރިޔާގައި އައިއެސް ބަލިކުރެވުމުން ސޫރިޔާގެ ކުރުދީ ޖަމާއަތްތަކުގެ ކިބައިން ހަތިޔާރުތައް ނިގުޅައިގަންނާނެ ކަމުގެ ޔަގީންކަން ތުރުކީއަށް ދީފަ އެވެ.
ސޫރިޔާގެ ކުރުދީ ހަނގުރާމަވެރިންނާ މެދު ތުރުކީން އާދަޔާ ޚިލާފަށް ކަންބޮޑުވެ ޙައްސާސް ވަނީ އެމީހުންނަކީ ތުރުކީގައި ވަކި ދައުލަތެއް އުފެއްދުމަށް މަސައްކަތްކުރާ ކުރުދީ ނަސްލުގެ ޖަމާއަތެއް ކަމަށްވާ ޕީކޭކޭ އާ ވަރަށް ގާތް ގުޅުންތަކެއް އޮންނަ ބަޔަކަށް ވާތީ އެވެ.
އެމެރިކާގެ ޚާރިޖީ ވަޒީރު ރިކްސް ޓިލަސަން ތުރުކީއަށް ވަޑައިގެންނެވީ މެދުއިރުމައްޗަށް އޭނާ ފައްޓަވާފައިވާ ދަތުރުފުޅުގަ އެވެ. މިދަތުރުޅުގައި ޓިލަސަން މިސްރާއި ކުވައިތާއި އުރުދުން އާއި ލުބްނާނަށް ވެސް ޒިޔާރަތް ކުރައްވާފައިވެ އެވެ.
ޓިލަސަން ތުރުކީއަށް ވަޑައިގެން އެންމެ ފުރަތަމަ ބައްދަލުކުރެއްވީ ތުރުކީގެ ޚާރިޖީ ވަޒީރު މައުލޫދު ޗާވްޝް އޮގްލޯއާ އެވެ. އެބައްދަލުކުރެއްވުމުގައި ކުރެއްވި މަޝްވަރާތަކުގައި ދެބޭފުޅުން ވަނީ ސޫރިޔާގައި އެމެރިކާއާއި ތުރުކީގެ މަސްލަހަތު ފުށުއަރާ ކަންތައްތަކެއް އެބަހުރިކަމަށް ރަސްމީ ސިފައެއްގައި އެއްބަސްވެ ވަޑައިގެންފަ އެވެ. ދެ ބޭފުޅުންގެ މަޝްވަރާތަކަށް ފަހު ނެރުނު ގުޅިފައިވާ ބަޔާނުގައި މިމައްސަލަ ހައްލުކުރުމާ ބެހޭ މެކޭނިޒަމެއް އެކުލަވާލައި އަންނަ މާޗް މަހުގެ މެދެއްހާ ހިސާބު މިކަންކަން ހައްލުކުރުމަށް ދެބޭފުޅުން އެއްބަސްވެ ވަޑައިގެންނެވިކަން ހާމަކޮށްފައިވެ އެވެ.
ނަމަވެސް އެމެރިކާގެ ޚާރިޖިއްޔާގެ އިސް މަސްއޫލުވެރިއަކާ ހަވާލާދީ "ނިޔުޔޯކް ޓައިމްސް" ބުނީ ސޫރިޔާގައި އެމެރިކާއާއި ތުރުކީގެ މަސްލަހަތު ފުށުއަރާ މައްސަލައަކީ ދެގައުމަށް ވެސް ޙައްސާސް މައްސަލައަކަށްވާތީ ތަޖްރިބާކާރުންގެ ފެންވަރުގައި އެމައްސަލަ ހައްލުކުރުމުގެ ފަންނީ މަޝްވަރާތައް އަންނަ މާޗް މަހުގެ ފަހުކޮޅުގައި ފެށުމަށް ޓިލަސަންއާއި ތުރުކީގެ ރައީސް އުރުދުޣާން ކުރެއްވި މަޝްވަރާތަކުގައި ދެބޭފުޅުން ވަނީ އެއްބަސްވެ ވަޑައިގެންފަ އެވެ. ސޫރިޔާގައި ތުރުކީ ސިފައިން ކުރުދީންނާ ދެކޮޅަށް ފަށާފައިވާ ހަނގުރާމައަށް މަހެއްވާން ގާތްވެފައިވާއިރު އެހަނގުރާމައިގާ ތުރުކީ ސިފައިންގެ ސަތޭކައަށް ވުރެ ގިނަމީހުން މަރުވެ އެތައް ބަޔަކު ޒަޚަމްވެފައިވެ އެވެ.
ކުރުދީންގެ ފަޅިއަށް ބަލާއިރު ތުރުކީ ސިފައިންގެ ޙަމަލާތަކުގައި ކުރުދީ ހަނގުރާމަވެރިންގެ އެތަށް ހާސްބަޔަކު މަރުވެފައިވާއިރު އޭގެތެރޭގައި ކުރުދީ އާންމުންގެ ކުށެއްނެތް އެތައް ބަޔަކު ވެސް ހިމެނެ އެވެ. މީގެ އިތުރުން ތުރުކީގެ ޙަމަލާތަކުގައި ކުރުދީ އާންމުންގެ ބައިލައްކައެއްހާ މީހުންވަނީ ހާލުގައި ޖެހި ރެފިއުޖީންނަށް ވެފަ އެވެ.
ސޫރިޔާގައި އެމެރިކާގެ މަސްލަހަތާއި ތުރުކީގެ މަސްލަހަތު ފުށުއެރުމުގެ ސަބަބުން ނޭޓޯގެ ގައުމަކަށް އޮވެގެން ތުރުކީ ވަނީ އެމެރިކާއާ ދުރަށްގޮސް ރަޝިޔާގެ ބައިވެރިއަކަށް ވެފަ އެވެ. ނޭޓޯއަކީ ރަޝިޔާ އާ ކުރިމަތިލުމަށް އެމެރިކާ އިސްވެ އޮވެގެން އުފައްދާފައިވާ އަސްކަރީ ޖަމާއަތެކެވެ. އެ ޖަމާއަތުގައި ހިމެނޭ ދެވަނަ އަށް އެންމެ ބޮޑު އަސްކަރީ ބާރަކީ ވެސް ތުރުކީ އެވެ. ނަމަވެސް އެމެރިކާއާއި ތުރުކީގެ ގުޅުންތައް ގޯސްވުމުގެ ސަބަބުން ތުރުކީ ވަނީ ރަޝިޔާ ގުޅުންތައް ބަދަހިކުރުމުގެ އިތުރުން ރަޝިޔާ އިން މަތީފެންވަރުގެ ޒަމާނީ ހަތިޔާރު ވެސް ގަންނަން ފަށައިފަ އެވެ.
ނޭޓޯގެ ގައުމެއް އެޖަމާއަތުގެ އެންމެ ބޮޑު ދުޝްމަންކަމަށްވާ ރަޝިޔާއާ މިހާބޮޑަށް ގުޅިގެންދިޔުމަކީ ނޭޓޯގެ ތާރީޚުގައި ވެސް ހިނގާފައިނުވާ ކަމެކެވެ. މިމައްސަލާގައި ތުރުކީއަށް ދޫދިނުން ފިޔަވައި އެހެން މާބޮޑުކަމެއް ކުރުމުގެ ފުރްސަތެއް އެމެރިކާއަކަށް ވެސް ނެތެވެ. ތުރުކީއަކީ އެމެރިކާއަށް އެގައުމާ ދުރަށް ދެވޭވަރަށް ވުރެ ޖިޔޮޕޮލިޓިކަލް ގޮތުން މުހިއްމު ގައުމެކެވެ. އަނެއްކޮޅުން ސޫރިޔާގައި އެމެރިކާ ޙާސިލްކުރަންބޭނުންވާ މަގްސަދުތައް ޙާސިލް ކުރުމަށް ޓަކައި ސޫރިޔާގެ ކުރުދީންނަކީ ވެސް އެމެރިކާއަށް މުހިއްމު ބައެކެވެ. ނަމަވެސް އެމެރިކާ ވަނީ ތުރުކީގެ ޝިކާރައަކަށް ކުރުދީން ދޫކޮށްލާފަ އެވެ. މިމައްސަަލާގައި ކުރުދީންގެ ނުރުހުންވަނީ އެމެރިކާއަށް އަމާޒުވެފަ އެވެ.
މީގެ އިތުރުން ތުރުކީއަށް ގެންނަން އުޅުނު ބަޣާވާތުގެ ފަހަތުގައިވާ ކަމަށް ތުރުކީ ތުހުމަތުކުރާ ތުރުކީގެ ދީނީ އިލްމުވެރިޔާ ފަތްހުﷲ ގުލެންއަށް އެމެރިކާއިން ހިޔާވަހިކަމާއި ހިމާޔަތް ދިނުމަކީ ވެސް ތުރުކީއާއި އެމެރިކާގެ ގުޅުންތައް ގޯސްވުމުގެ ފަހަތުގައިވާ މައްސަލައެކެވެ.