ދިވެހިރާއްޖޭ ގައި ޖިނާއީ ކުށުގެ ޒިންމާ އުފުލަންޖެހޭ އުމުރު 12 އަހަރަށް ދަށްކުރުމަށް މުއިއްޒު ސަރުކާރުން ރާވާފައިވާ ކަމަށް އދ. އަށް ހުށަހަޅައިފި އެވެ.
އދ. އިން ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ޕީރިއޮޑިކް ރިވިއު ގެ ތެރެއިން، ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ އުމުރު 12 އަހަރަށް ދަށްކުރުމަށް ދިވެހި ސަރުކާރުން ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުން ދިފާއުކޮށް، އެއީ ކުޑަކުދިން ކުށްކުރާ ގްރޫޕްތަކަށް ރެކްރޫޓްކުރުން ހުއްޓުވުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ސަރުކާރުން ވަނީ ބުނެފަ އެވެ.
ނަމަވެސް، އދ. ގެ މާހިރުންނާއި ރާއްޖޭގެ ހިއުމަން ރައިޓްސް ކޮމިޝަނުން ވަނީ މިކަމުގެ ސަބަބުން ކުޑަކުދިން ކުށްވެރިވުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުވެ، ކުޑަކުދިން ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ނިޒާމުގައި ހުރި ގޮންޖެހުންތަކާ މެދު ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށްފަ އެވެ.
ޖިނާއީ ކުށުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ އުމުރު 12 އަހަރަށް ދަށްކުރުމަށް ދިވެހި ސަރުކާރުން ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމާ ގުޅިގެން، އދ. ގެ ކޮމިޓީ އޮން ދަ ރައިޓްސް އޮފް ދަ ޗައިލްޑް (ސީ.އާރު.ސީ) އިން ކުރިއަށްގެންދިޔަ އެންމެ ފަހުގެ މުރާޖައާ ގައި ވަނީ ބޮޑެތި ހޫނު ބަހުސްތަކެއް ކުރެވިފަ އެވެ. މި ބައްދަލުވުމުގައި ކޮމިޓީން ވަނީ މި އިސްލާހު ގެންނަންޖެހޭ ސަބަބުތައް ސާފުކޮށްދިނުމަށް ސަރުކާރުގެ ކިބައިން އެދި، މިކަމުގެ ސަބަބުން ކުޑަކުދިންގެ ހައްގުތަކަށް ކޮށްފާނެ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކާ މެދު ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށްފަ އެވެ.
މި ރިވިއު އަކީ ކުޑަކުދިންގެ ހައްގުތަކާ ބެހޭ ބައިނަލްއަގުވާމީ މުއާހަދާ (ސީ.އާރު.ސީ) މެންބަރު ގައުމުތަކުން ތަންފީޒުކުރާ މިންވަރު ބެލުމަށް ކޮމިޓީން ގަވައިދުން ކުރިއަށްގެންދާ މަސައްކަތުގެ ބައެކެވެ.
ރާއްޖެ އާ ގުޅޭގޮތުން ބޭއްވި މި މަޝްވަރާތަކުގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އަލިއަޅުވާލާފައި ވަނީ ކުޑަކުދިންގެ އަދުލުގެ ނިޒާމާއި، ކުޑަކުދިންގެ ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނެގުމުން ރައްކާތެރިކުރުމާއި، އާންމު ރައްކާތެރިކަމާއި އަސާސީ ހައްގުތަކާ ގުޅޭ ގޮތުން އެންމެންގެ މެދުގައި އޮންނަންޖެހޭ ހަމަހަމަކަމުގެ މައްޗަށެވެ.
މިނިސްޓަރ އޮފް ހޯމްލޭންޑް ސެކިއުރިޓީ އެންޑް ޓެކްނޮލޮޖީ އަލީ އިހުސާން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ވޭތުވެދިޔަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި 12 އަހަރާއި 15 އަހަރާ ދެމެދުގެ 150 އަށް ވުރެ ގިނަ ކުޑަކުދިން ޖިނާއީ އެކި ހަރަކާތްތަކުގައި ބައިވެރިވެފައިވެ އެވެ.
މިހާރު އޮތް ގާނޫނީ އޮނިގަނޑުގައި ޖިނާއީ ކުށުގެ ޒިންމާ އުފުލަންޖެހޭ އުމުރަކީ 15 އަހަރު ކަމަށް ވުމުން، އެ ކުދިންނަށް ލިބިދޭ ފުޅާ ރައްކާތެރިކަމުގެ ސަބަބުން، ކުށްތަކުން އެކުދިން ދުރުކުރުމަށާއި އިސްލާހުކުރުމަށް ދައުލަތުން އެކަމުގެ ތެރެއަށް ވަނުމަށް ވުމަށް ބޮޑެތި ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވާ ކަމަށް ބުނެފައިވެ އެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ޖިނާއީ ގޮތުން ޒިންމާ އުފުލަން ނުޖެހޭތީ، ކުށްކުރާ ގްރޫޕްތަކުން އެ ކުދިންގެ ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނަގައި، ކުށްތައް ކުރުމުގައި އެކުދިން ބޭނުން ކުރުން އިތުރުވެފައިވާ ކަމަށް ސަރުކާރުން ބުނެފައިވެ އެވެ.
ނަމަވެސް، ހިއުމަން ރައިޓްސް ކޮމިޝަން އޮފް ދަ މޯލްޑިވްސް (އެޗް.އާރު.ސީ.އެމް) އިން މިކަމާ ދެކޮޅު ހަދަމުން ބުނެފައި ވަނީ، ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތުގެ އުމުރު ދަށްކުރުމުން ކުޑަކުދިންނަށް އާ ބާވަތްތަކުގެ އަނިޔާތަކާއި، ކުށްވެރިވުމުގެ ބިރު ބޮޑުވެގެންދާނެ ކަމަށެވެ.
ސީ.އާރު.ސީގެ މާހިރުން ވެސް ވަނީ މި ފިޔަވަޅުގެ ނަތީޖާ އާ މެދު ސުވާލު އުފައްދައި، އިޖުތިމާއީ، ތައުލީމީ އަދި އާއިލީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުން ފަދަ އެހެން ތަފާތު ގޮތްތަކެއް ހުރިތޯ ސަރުކާރުގެ މަންދޫބުންނާ ސުވާލުކުރައްވާފަ އެވެ.
ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން މިނިސްޓަރ އިހުސާން މި އިސްލާހު ދިފާއުކުރައްވަމުން ވިދާޅުވީ، އަމާޒަކީ ބެލުމެއް ނެތި ވަކި ބަޔަކަށް އަދަބު ދިނުން ނޫން ކަމަށާއި، ނަމަވެސް އަނިޔާވެރި ބޮޑެތި ކުށްތައް މިހާރު ވެސް ކޮށްފައިވާ 12 އަހަރާއި 14 އަހަރާ ދެމެދުގެ ކުދިންނަށް އަމާޒުކޮށްގެން ފިޔަވަޅު އެޅުން ކަމަށެވެ.
މި މޭރުމުން، 2025 ވަނަ އަހަރު އަމަލުކުރަން ފެށި ގޭންގު ކުށްތަކާ ބެހޭ އާ ގާނޫނަށް ސަރުކާރުން ރިއާޔަތްކުރަމުން ބުނެފައި ވަނީ މި ގާނޫނުގެ ދަށުން ކުޑަކުދިންގެ ބޭނުން ނާޖާއިޒު ގޮތުގައި ހިފާ މީހުންނަށް ބޮޑެތި އަދަބުތަކެއް ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަމަށެވެ. އެގޮތުން 25 އަހަރުގެ ޖަލު ހުކުމަކާއި 10 މިލިއަން ރުފިޔާ އާ ހަމައަށް ޖޫރިމަނާ ކުރެވޭނެ ކަމަށް ބުނެފައިވެ އެވެ.
މަޝްވަރާތަކުގެ ތެރޭގައި ސީ.އާރު.ސީގެ އޮފިޝަލުން ވަނީ ރާއްޖޭގެ ކުޑަކުދިން ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ނިޒާމުގައި ހުރި އެހެނިހެން މައްސަލަތަކަށް ވެސް އަލިއަޅުވާލާފަ އެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި މަރުގެ އަދަބު ހިމެނެ އެވެ.
އިސްލާމީ ޝަރީއަތުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ރާއްޖޭގެ ގާނޫނީ ނިޒާމުގެ ދަށުން، މަރުގެ އަދަބު ދިނުމަކީ ކުށުގެ ޝިކާރައަކަށްވި މީހާގެ ވާރިސުންނަށް ލިބިގެންވާ ހައްގަކަށްވާއިރު، ކުޑަކުދިން ކުރާ ކުށްތަކުގައި މަރުގެ އަދަބު ދިނުމާ މެދު މާހިރުން ސުވާލު އުފެއްދެވި އެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ޖިސްމާނީ އަދަބު ދިނުމާ މެދު ވެސް މާހިރުން ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރެއްވި އެވެ. ގިނަ ބާވަތްތަކުގެ ޖިސްމާނީ އަދަބު ދިނުމަކީ ގާނޫނީ ގޮތުން މަނާ ކަމެއް ނަމަވެސް، ބައިނަލްއަގުވާމީ މިންގަނޑުތަކާ ނުގުޅޭ ބައެއް ކަންކަން އަދިވެސް ރާއްޖޭގައި ހުރިކަން ފާހަގަކުރެއްވި އެވެ.
އަދި ކޯޓު މަރުހަލާތަކުގައި ބޭނުންކުރާ ބަސްމަގު އުނދަގޫވުމާއި ގާނޫނީ އެހީތެރިކަން އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ނުލިބުމުގެ ސަބަބުން، އަދުލުގެ ނިޒާމުގައި ބައިވެރިވުމަށް ކުޑަކުދިންނަށް ހުރި ދަތިތައް ވެސް މަޝްވަރާތަކުގައި ފާހަގަ ކުރެވުނެވެ.
ކުދިން އާއިލާ އާ ވަކިކުރުމުގެ މައްސަލަ އަށް ވެސް އަލިއަޅުވާލެވުނެވެ. ގާނޫނު ބާރުއަޅަނީ އާއިލީ މާހައުލެއްގައި ކުދިން ބެލެހެއްޓުމަށް ނަމަވެސް، ގިނަ ކުދިން އަދިވެސް ދިގު މުއްދަތަކަށް ދައުލަތުގެ މަރުކަޒުތަކުގައި ތިބެންޖެހޭކަން ވަނީ ފާހަގަ ކޮށްފަ އެވެ.
ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުންނަ ކުދިންނަށް ބޭނުންވާ ހިދުމަތްތައް، ހާއްސަކޮށް އަތޮޅުތެރޭގެ ރަށްތަކުގައި ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި ބޮޑެތި ދަތިތަކެއް ހުރިކަން އެޗް.އާރު.ސީ.އެމް އިން ފާހަގަކުރި އެވެ.
މި އިސްލާހާ އެކު، ސަރުކާރުން ވަނީ ހާއްސަ ސިޔާސަތެއް ވެސް ކޮމިޓީއަށް ހުށަހަޅާފަ އެވެ. އެއީ ނުރައްކަލަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ކުދިން "ހޯޕް އައިލެންޑް" ގެ ނަމުގައި ހާއްސަކުރެވޭ ރަށެއްގައި ހުންނަ ރިހެބިލިޓޭޝަން މަރުކަޒަކަށް ބަދަލުކުރުމެވެ.
މި މަޝްވަރާތަކަށް ފަހު، މިނިވަން 18 މާހިރުންގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ ކޮމިޓީ އަކުން ދިވެހި ސަރުކާރުން ހުށަހެޅި ލިޔެކިޔުންތަކަށާއި މަދަނީ ޖަމިއްޔާތަކުގެ ރިޕޯޓްތަކަށް ބިނާކޮށް، ކުރިއަށް އޮތް ހަފުތާތަކުގައި ރަސްމީ ލަފަ އެއް ދޭނެ އެވެ.
ދިވެހި ވަފުދުގެ އިސްވެރިޔަކަށް ހުންނެވި، އެޓާނީ ޖެނެރަލް އަލްއުސްތާޒް. އަހުމަދު އުޝާމް ވިދާޅުވީ، ކުޑަކުދިންގެ ކަރާމާތާއި ރައްކާތެރިކަމަކީ ގައުމީ ފެންވަރުގައި އެންމެ އިސްކަންދޭ ކަންތައް ކަމަށާއި، ކުޑަކުދިންގެ ހައްގުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގައި ސަރުކާރުން ދެމިއޮންނާނެ ކަމަށެވެ.