11 ޑިސެމްބަރ 2020 - 15:25
ކީރިތި ޤުރުއާނުން އެނގޭ ގޮތުގައި އިސްލާމީ އުންމަތަކީ މެދުމިނުގެ އުންމަތެވެ. މެދުމިނުގެ އުންމަތަކަށް ވުމުން އެހެން އުންމަތްތަކަށް ލިބިގެންނުވާ ވަރަށް ޚާއްޞަ މުހިންމު ސިފަތަކެއް ލިބިގެންވެ އެވެ. އަދި މި މުހިންމު ސިފަތަކުގެ ސަބަބުން މުސްލިމުންނަށް އެތައް މަންފާތަކެއް ލިބެ އެވެ. މި މަންފާތައް ލިބިގަތުމަށްޓަކައި އުންމަތަށް ލިބިފައިވާ މެދުމިންވަންތަކަން ދެމެހެއްޓުން މުހިންމެވެ. މިކަން ކުރެވޭނީ މެދުމިންވަންތަކަމުގެ މާނަ އޮޅުވައި ނުލައި އެކަމުގައި ހިމެނޭ ޚާއްޞަ ސިފަތައއް ދެނެގަނެގެން އެ ސިފަތައް ދެމެހެއްޓީމަ އެވެ.
މިގޮތުން މެދުމިންވުމާ ގުޅުން ހުރި ޚާއްސަ ސިފަތަކުގެ ތެރެއިން އެއް ސިފައަކީ އަދުލުވެރިކަމެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީއަތުގައި އަދުލުވެރި ކަމަކީ ހެކިވެރިންގެ ހެކި ގަބޫލުކުރުމަށާއި ވެރިކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ހަވާލުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ޝަރުތުތަކުގެ ތެރޭ ހިމެނޭ އެންމެ މުހިންމު އެއް ޝަރުޠެވެ. އަދި އިސްލާމީ އުންމަތަކީ މެދުމިނުގެ އުންމަތެއްކަން ބަޔާންކޮށްފައިވާ އާޔަތުގައިވާ "ވަސަޠިއްޔަތު" ގެ މާނައަކީ އަދުލުވެރިކަން ކަމުގައި ތަފުސީރު އިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެ އެވެ. ޢަދުލުވެރިކަމުގެ ހަގީގީ މާނައަކީ އިދިކޮޅު ނުވަތަ ދެކޮޅުން ބައްދަލުކުރާ ދެކަމެއްގެ މެދުގައި އެއްވެސް ވަކި އަތަކަށް ގެއްލުމެއް ނުވަތަ މަންފާއެއް ވިއަސް ނުވާނެ ގޮތަށް އެދެމެދުގައި ވަޒަން ހިފެހެއްޓުމެވެ. ދެ ފަރާތަށް ވެސް ހައްގުވާ ކަންކަން އިންސާފުވެރި ގޮތުގައި ލިއްބައިދިނުމެވެ. މިގޮތުން ޢަދުލުވެރިކަމަކީ މެދުމިނުގެ ނިޒާމަށް ލިބިފައިވާ އެންމެ މުހިންމު ސިފައެވެ. މި ސިފައިގެ ސަބަބުން އެންމެންނަށް ވެސް އިންސާފު ހޯދައިދެވެ އެވެ.
މެދުމިންވުމާ ގުޅޭ ދެވަނަ ސިފައަކީ ސީދާވުމެވެ. އެއީ ލެނބުމާއި އަތްއަތަށް ޖެހުން ފަދަ ކަންކަމުން ސަލާމަތްވެ ސީދާވެގެން ހުރުމެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ސޫރަތުލް ފާތިޙާގައި އެވާ "ސީދާވެގެންވާ ތެދުމަގު" ގެ މާނައަކީ ތަފުސީރު އިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ސީދާކަން ގެއްލިފައިވާ މަގުތަކުގެ މެދުގައި ސީދަލަށް އޮންނަ މަގެވެ. ނުވަތަ ދެ ނުކުތާއަކަށް ގުޅާލެވޭ ބައިވަރު ރޮނގުތަކެއް އަޅާއިރު އޭގެ ތެރެއިން މެދުގައި އެއްވެސް ލެންބުމެއް ގުދުކަމެއް ނެތި ސީދާ ސީދަލަށް ގުޅާލެވިފައިވާ ރޮނގެވެ. އެއީ ސީދާކަން ލިބިގެންވާ މެދުމިނުގެ މަގެވެ. ވީމާ މެދުމިނުގެ އުންމަތުގެ މީހުންނަކީ ސީދާވެގެންވާ މަގުގައި ތިބެން އަބަދުވެސް މަސައްކަތްކުރަން ޖެހޭ ބައެކެވެ. މިސަބަބަށްޓަކައި މުސްލިމުން ކޮންމެ ދުވަހަކު މަދުވެގެން 17 ފަހަރު، "އަޅަމެންނަށް ސީދާވެގެންވާ ތެދުމަގަށް މަގުދައްކަވާނދޭވެ" އޭ ކިޔައި ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި ދަންނަވަން ޖެހެ އެވެ. އަދި މިއާ އެކު ސީދާނޫން މަގުތަކުން ދާން ބޭނުން ނުވާކަން ހާމަކުރަން ޖެހެ އެވެ.
މިގޮތުން މުސްލިމުން އެދެނީ ﷲ އެބަޔަކަށް ނިއުމަތް ދެއްވި މީހުން (އެބަހީ ﷲއަށް އީމާންވީ މީހުން) ގެ މަގުކަން އެންމެ ފުރަތަމަ ބަޔާން ކުރެ އެވެ. އެއަށްފަހު، ﷲ ގެ ކޯފާ އެބަޔަކަށް ލިބުނު މީހުން (އެބަހީ ޔަހޫދީން) ގެ މަގާއި ﷲ އެބަޔަކު ގެއްލެނި ކުރެއްވެވި މީހުން (އެބަހީ ނަޞާރާއިން) ގެ މަގު ނޫން ކަން ބަޔާންކުރެ އެވެ. މި ދެބައިމީހުންގެ މަގު ސީދާ ނުވީ މި ދެބައި މީހުންނަށް ﷲ ބާވާލެއްވި ޝަރީއަތަށް ކިޔަމަންނުވުމާ އަދި އެއަށް ބޭނުން ބަދަލުތަކެއް ގެނައުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. އަދި އޭގެ ފަހުން ސީދާވެގެންވާ މަގު (އެބަހީ އިސްލާމް ދީން) އައުމުން އެ ސީދާ މަގު ގަބޫލު ނުކުރުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.
މިކަންކަމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން މި ދެބައި މީހުން ވަރަށް ގިނަ ކަންކަމުގައި ކޮންމެވެސް އެއްކޮޅަކަށް ވަނީ ހައްދުފަހަނަޅައި ގޮސްފަ އެވެ. މިގޮތުން މިސާލަކަށް ޔަހޫދީން ނަބީން ގަތުލުކުރި އިރު ނަސާރާއިން ނަބީން އިލާހުން ކަމުގައި ބެލި އެވެ. ޔަހޫދީން ހުއްދަ ތަކެތި ހަރާމް ކުރުމުގައި ހައްދުފަހަނައެޅި އިރު ނަސާރާ އިން ހުއްދަނޫން ތަކެތި ހަލާލު ކުރުމުގައި ހައްދުފަހަނައެޅި އެވެ. ޔަހޫދީން މާއްދިއްޔަތުގައި ހައްދުފަހަނަޅައި ދިޔަ އިރު ނަސާރާ އިން ރޫހާނިއްޔަތުގައި ހައްދުފަހަނަޅައި ދިޔަ އެވެ. މިދެބައި މީހުންގެ ހައްދުފަހަނައެޅުމާ ހިލާފަށް އިސްލާމް ދީން މަގުދައްކަނީ ސީދާވެގެންވާ މަގަށެވެ. އެއީ މެދުމިނުގެ މަގެވެ.
މެދުމިންވުމާ ގުޅޭ ތިންވަނަ ޚާއްޞަ ސިފައަކީ މެދުމިންވުމަކީ ހެޔޮކަމުގެ ދަލީލެއް ކަމުގައި ވުމެވެ. މާއްދިއްޔަތުގައި ވެސް އަދި މައުނަވިއްޔަތުގައި ވެސް މާތްކަމާއި ހެޔޮކަން ލިބިފައިވަނީ މެދުމިނަށެވެ. ކަރުގައި އަޅާ ފަށެއްގައި ވެސް އެންމެ އަގު ބޮޑު ބަޔަކީ އޭގެ މެދުގައިވާ ފަށުފުލެވެ. ގައުމެއްގެ ރައީސަކީ ވެސް އެގައުމެއްގެ އެހެން އެންމެން ތާބާވާން އެންމެ ރަނގަޅު ކަމަށް ފެންނަ މީހާ އެވެ. ކަންކަން ކުރުމުގައި ވެސް މެދުމިނަކީ އެންމެ ހެޔޮ ގޮތެވެ.
އެހެންވެ އަރަބިންގެ ހިކުމަތްތެރި ބަހެއްގައި ވެސް ވަނީ "އެންމެ ހެޔޮ ގޮތަކީ މެދުމިނުގެ ގޮތް" ކަމުގަ އެވެ. މެދުމިން އުންމަތެއް ކަމުގައި ލެއްވީމޭ އޮންނަ ބަސްފުޅުގައިވާ "ވަސަޠަން" ގެ މުރާދު ކަމުގައި އިބްނު ކަޘީރު ވިދާޅުވަނީ އެއީ ހެޔޮކަން ލިބިގެންވުން ކަމަށެވެ. ޤުރައިޝުންނަކީ ޢަރަބިންގެ ތެރެއިން މެދުމިނުގައިވާ ބައެކޭ ބުނާ ބަހުގެ މުރާދަކީވެސް ނަސަބުގެ ގޮތުންނާއި ތަނުގެ ގޮތުން އެންމެ ހެޔޮ މީހުން ކަމަށް ވުމެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ އަކީ އެކަލޭގެފާނުގެ ގައުމުގެ މީހުންގެ ތެރެއިން މެދުމިނުގެ ސާހިބާ ކަމުގައިވެސް ބުނެވެނީ އެންމެ ހެޔޮ މީހާއޭ ބުނަން ވެގެންނެވެ. ނަމާދުތަކުގެ ތެރެއިންވެސް އެންމެ ހެޔޮ ނަމާދަކީ މެދު ނަމާދު ކަމުގައި އިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެ އެވެ.
މެދުމިންވުމާ ގުޅޭ ހަތަރުވަނަ ޚާއްސަ ސިފައަކީ އަމާންކަން ލިބިގެން ވުމެވެ. އެހެނީ އަބަދުވެސް މެދަކީ އެންމެހާ ނުރައްކާތަކުން އެންމެ ސަލާމަތްތެރިކަން ލިބޭ ހިސާބު ކަމަށްވާތީ އެވެ. މެދަކީ ވަށައިގެން އެތައް ފަށަލައަކުން ހިމާޔަތް ކުރެވިގެންވާ ސަރަހައްދެކެވެ. ހަމަ މިފަދައިން މައުނަވީ ކަންކަމުގައި ވެސް މެދުމިނުގައިވާ ކަމަކީ އަރިމަތީގައި ހުންނަ ކަންކަމަށް ވުރެ ސަލާމަތް ކަމާއި ރައްކާތެރިކަން ލިބިގެންވާ ކަންކަމެވެ. މިގޮތުން އެކިއެކި ނިޒާމުތަކުގައި ވެސް ދިރިއުޅުމުގެ މަންހަޖު ތަކުގައި ވެސް އަދި އުންމަތްތަކުގައި ވެސް މެދުމިން ވެގެންދާނީ އެންމެ އަމާން ކަން ލިބިގެންވާ ބަޔަށެވެ.
މެދުމިންވުމާ ގުޅޭ ފަސްވަނަ ޚާއްޞަ ސިފައަކީ ބާރުވެރިކަން ލިބިގެން ވުމެވެ. އެހެނީ ގިނަ ކަންކަމުގައި ނުވަތަ ގިނަ އެއްޗެތީގައި އޭގެ ބާރު އެންމެ ވަރުގަދައަށް ހުންނަނީ އޭގެ މެދުގަ އެވެ. މިސާލަކަށް އިންސާނެއްގެ ދިރިއުޅުމަށް ބަލާއިރުވެސް ޒުވާން ކަމަކީ ޅަކަމާއި މުސްކުޅި ކަމާ ދެމެދު އަންނަ މަރުހަލާ އެކެވެ. އެންމެ ހަކަތަ ހުންނަ މަރުހަލާ އެވެ. ނުވަތަ އިރަށް ބަލާއިރުވެ ސް އޭގެ ހޫނުކަން އެންމެ ވަރުގަދަ ވަނީ ދުވާލުގެ މެދުވަގުތުގަ އެވެ.
މެދުމިންވުމާ ގުޅޭ ހަވަނަ ޚާއްޞަ ސިފައަކީ އެއްބައިވަންތަކަން ރަމްޒު ކުރުމެވެ. އެހެނީ މެދަކީ ހުރިހާ އެއްޗެއް ގުޅި އެކަތިގަނޑަކަށްވާ ތަނެވެ. އެއާ ޚިލާފަށް އަރިމަތިތައް ތަފާތުވެފައި ގިނަވިއަސް އެކައްޗާ އަނެކައްޗާ ނުއެއް ގުޅޭނެ އެވެ. އެހެންވެ ހުރިހާ އެއްޗެއް ވެސް އެއްބައި ކުރުވައި ގުޅުވައިދޭ މަރުކަޒަކީ މެދެވެ. މާއްދީ އެއްޗެއްސާއި ކަންކަމުގައި މި ގުޅުމާއި އެއްބައިވަންތަ ކުރުވުން އޮންނަ އިރު މައުނަވީ ކަންކަމުގައި ވެސް މިގުޅުން އޮވެ އެވެ. މިސާލަކަށް ފިކުރުތަކަށް ބަލާއިރު ހަރުކަށި ހުރިހާ ފިކުރެއްގައި ވެސް މެދުމިނާ ގުޅުންހުރި ކޮންމެވެސް ބައިތަކެއް ފަހަރެއްގައި ހުރެދާނެ އެވެ. އެކަމަކު ހަރުކަށި އެހެން ފިކުރަކާ އެއްގޮތްވާ ކަންކަން އެއްވެސް މިންވަރަކަށް ނެތުން އެކަށީގެން ވެ އެވެ. މިސާލަކަށް ލާދީނީ ފިކުރުތަކާއި ދީންވެރިވުމުގައި ހަރުކަށިވުމުގެ ފިކުރުތަކެވެ. މިފަދަ ފިކުރުތައް އެއްވެސް ގޮތަކަށް އެއްބައިވަންތައެއް ނުވާނެ އެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް އިސްލާމީ ފިކުރަކީ އެހެން ހުރިހާ ފިކުރުތަކެއްގައި ވެސް ހިމެނޭ ހުރިހާ ރަނގަޅު ކަންކަމާއި މުހިންމު ބައިތައް އެކުލެވޭ ފިކުރެއް ކަމުން އެއްބައިވަންތަ ވުމުގެ ގާބިލުކަން ލިބިގެންވެ އެވެ.
އާދެ، މިފާހަގަ ކުރި ކަންކަމުން އެނގިގެން ދަނީ އިސްލާމީ އުންމަތަކީ މެދުމިން އުންމަތެކޭ ބުނުމުން އެއިން ދޭހަވާން ޖެހޭ މާނަ އެވެ. އެއީ އަދުލުވެރިވުމާއި ސީދާވުމާއި ހެޔޮކަން ލިބިގެންވުމާއި އަމާންކަން ލިބިގެންވުމާއި ބާރުވެރިކަން އޮތުމާއި އެއްބައިވަންތަ ވުން ފަދަ ހައްދުފަހަނައެޅުން ނެތް ސިފަތައް ހުރުމެވެ. އެއީ އެއްގޮތަކަށް ވެސް އަޅުކަމެއްގެ ނުވަތަ ކުރާ ރަނގަޅު ކަމެއްގެ އެންމެ މޮޅު ގޮތް ދޫކޮށްލާފައި އެކަމެއް ކިރިޔަކިރިޔާ ފުދޭ މިންވަރަށް ކުރުމެއް ނޫނެވެ. މިފަދަ ހަނި ގޮތަކަށް މެދުމިންވުން މާނަކޮށްގެން ނުވާނެ އެވެ. އަދި މެދުމިންވަންތަކަން އުންމަތުގައި ދަމަހައްޓަން ބޭނުންނަމަ މި ދެންނެވި ފަދަ ޚާއްސަ ސިފަތައް އުންމަތުގައި ދަމަހައްޓަން މަސައްކަތް ކުރަންވާނެ އެވެ. ކީރިތި ޤުރްއާނާއި ސުންނަތުގައި ވަނީ މިފަދަ ސިފަތައް ދެމެހެއްޓުމަށް ގޮވާލައިފަ އެވެ. އަދި މި ސިފަތައް ދެމެހެއްޓުމަށް މަގުފަހިވާނެ ކަންކަން ވަނީ ދީނުގައި އިންތިޒާމު ކުރެވިފަ އެވެ. މެދުމިންވަންތަކަން ދެމެހެއްޓުމަށް މުސްލިމުން މަސައްކަތް ކުރަންޖެހޭނީ މިދެންނެވި ފަދަ ކަންކަމުގެ ތެރެއިންނެވެ.