25 މެއި 2016 - 06:51
ހަތްދިހައިގެ ފަހުގެ އަހަރުތަކުގެ ތެރެއިން އަހަރެކެވެ. ފުރަމާލޭގެ މަގުތައް ފަޅުވެފައި، އަމާނެވެ. ހިރަފުސްވެފައި އަޑިގުޑަން ގިނަމެއެވެ. ގެތަކުގައި ގަސް ގިނަވެފައި، ފެހިކަން ގަދައެވެ. ހިޔަނިތައް ދިގުކުރަމުން އޮއްސުމަށް އިރު ތައްޔާރުވިއެވެ. ޒާހިރު ހުރީ ވަޅުދޮށުގައެވެ. ދެބައި އުމުރަށް ވުރެ މައްޗަށް ގޮސްފައިވާ، އިސްކޮޅުން ކުރު ޒާހިރުގެ ހަށިގަނޑުން މުސްކުޅިކަމުގެ އަލާމާތްތައް ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުއްޓެވެ. ވަޅަށް ދާނި ލީގޮތަށް ޒާހިރަށް ހުރެވުނީއެވެ. ނިތްކުރިއަށް އަރަމުންދިޔަ ރޫތައް ހެކިދިނީ، މާޒީގެ ކޮންމެވެސް ފިކުރަކަށް ޒާހިރު ގެއްލިފައިވާކަމެވެ. އުމުރުން ސޯޅަ އަހަރުއްސުރެ ކައިވެނިކޮށްގެން އުޅުނު އަނބިމީހާ ލަތީފާގެ ފަހު ދެތިން ދުވަހުގެ ހަނދާންތަކުންނެވެ. ވަޅުދޮށަށް ލަތީފާ ގެނެސް ފެންވަރުވައިދިނީ ޒާހިރެވެ. ނަގައިގަނެގެން ގެންގޮސް އެނދުގައި ބައިންދައި، ހެދުން ލައްވައި، ފުނާއަޅައިދިނީ ޒާހިރެވެ. މީރުހާ އެއްޗެއް ކައްކައިދިނީ ވެސް ޒާހިރެވެ. ގޭގައި ތިން ފިރިހެންދަރިންނާއި ހަތަރު އަންހެންދަރިން އުޅެއެވެ. އެ އިން އެކަކަށް ވެސް ލަތީފާގެ ކަމެއް ކުރާކަށް ނުޖައްސައެވެ. ލަތީފާދެކެ ޒާހިރު ލޯބިވީ ޝަރުތަކާ ނުލައެވެ. ފަހު ނޭވަޔާ ހަމައަށެވެ. ހޮސްޕިޓަލަށް އައި ބޭރު ޑޮކްޓަރެއް ބުނި ގޮތުގައި، ލަތީފާގެ ބައްޔަކީ ކެންސަރެވެ. ކުރެވޭނެ އިތުރު ފަރުވާއެއް ދެނެއް ނެތެވެ. އުމުރުގައި މާ ގިނަ ދުވަހެއް ވެސް ނެތެވެ. އެ ޚަބަރު ދިންތާ ހަފުތާއެއް ނުވަނީސް ލަތީފާ ނިޔާވިއެވެ. ފަސްއެޅި ފޮރުވިގެންދިޔައީ ހަމައެކަނި ލަތީފާގެ ހަށިގަނޑެއް ނޫނެވެ. ޒާހިރުގެ ދިރިހުންނަން ބޭނުންވި މަޤްޞަދާއި، އުފާތައް ވެސް ވަޅުލެވުނީއެވެ. އެ އަޑެއް އިވުމުން ހިތަށް އުފާވެރިކަން ގެނެސްދިން އަޑު ވެސް ކެނޑުނީއެވެ. ފުން ނޭވައެއް ބޭރުކޮށްލުމަށް ފަހު ފެންދާނި ނަގައި ފެންދޭއެތިގަނޑަށް އޮއްސައިލިއެވެ. އެ ހިފައިގެން ގޮސް ހުވަނދުމާ ގަސް ކައިރިއަށް ހުއްޓުނެވެ. އެއީ ލަތީފާ އިންދި ގަހެކެވެ. ގަސް ބިޔަވެފައި މާތައް ގިނައެވެ. ފޮޅިފައިވާ މާތަކާއި ފޮޅެން ތައްޔާރުވެފައިވާ މާތަކެވެ. މާޙައުލުގައި ހުވަނދުމަލުން ހުވަނދުލެވިފައިވެއެވެ. ޒާހިރު ގަހަށް ފެންދޭން ފެށިއެވެ. ހިތްވަރުކޮށްގެން ހުއްޓައި ދެ ލޯ ފުރިގެން ބަންޑުންވިއެވެ. ލަތީފާ ބުނި ޖުމުލައެއް ހަނދާންވުމުންނެވެ.
"އަހަރެން ނެތް ދުވަހަކުން ވެސް މި ގަސް އަހަރެންމަތިން ހަނދާންކޮށްދޭނެ." ލަތީފާ ބުނެފައިވެއެވެ.
ގޭގެ ކޮންމެ ދިމާއަކަށް ބަލައިލިޔަސް ޒާހިރަށް ފެންނަނީ ލަތީފާގެ ހަނދާންތަކެވެ. ނިދާ އެނދެވެ. އާންމުކޮށް ލަތީފާ އިންނަ ސަރަންފީގޮނޑިއެވެ. ޤުރުއާން ކިޔަވަން އިންނަ ބޮޑުއަށްޓެވެ. ބަނބުކެޔޮ ކޮށަން އިންނަ އުނދޯއްޔެވެ. ގެއާއި ގޯތިތެރޭގައިވާ ކޮންމެ އެއްޗެއްގައި ލަތީފާގެ ހަނދާންތައް، އަމާނާތްތެރިކަމާ އެކުގައި ރައްކާކުރެވިފައިވެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު ލަތީފާ ފެންނަހެން ވެސް ޒާހިރަށް ހީވެއެވެ. ގޮވައިލާހެން ވެސް ހީވެއެވެ. ހީނލާ އަޑު އިވޭހެން ވެސް ހީވެއެވެ. ދެކިލާހިތުން މަރުވާވަރު ވާއިރު ވެސް، އެ ސޫރައެއް ޒާހިރަކަށް ނުފެނެއެވެ. ނުވެސް ފެންނާނެކަން އެނގެއެވެ.
ކުދިންނާ ގެ ހަވާލުކޮށްފައި ޒާހިރު އެ ގެއިން ނުކުތެވެ. ހިތަށް ކެތްވާ ވަރު ނުވެގެންނެވެ. ޒާހިރަކީ އެކުވެރިން ގިނަ މީހެކެވެ. ކޮންމެ އެކުވެރިއެއްގެ ވެސް ބޮޑު ގެއެއް ހުރެއެވެ. ހުސް ތަން އޮވެއެވެ. ހަމީދުގެ ގޭގައި ހުސް ކޮޓަރިތައް ވެސް ހުރެއެވެ. ޒާހިރު ބޭނުންވީ އެ އިން ކޮޓަރިއަކަށް ބަދަލުވާށެވެ. އެ ކަމަށް ހަމީދު އެދޭތާ ކިތަންމެ ދުވަހެކެވެ. އެ ގެއަށް އައިއިރު ޒާހިރު ގެނައީ ލަތީފާގެ އަލަމާރި އާއި ޒާހިރުގެ ފޮށްޓެވެ. ފޮށްޓަކު މާ ގިނަ ސާމާނެއް ނެތެވެ. އަލަމާރި ހުރީ ފުރިފައެވެ. އުސްމިން ހަތަރު ފޫޓު، ފުޅާމިން ތިން ފޫޓުގެ އެ އަލަމާރީގައި ގިނައީ ލަތީފާގެ ހަނދާންތަކެވެ. ކަސަބު ބޯވަޅުއެޅި ނަލަ ލިބާސްތަކެވެ. ހުޅުދެލިން ޒާހިރު ގެނައި، ގެތުން ހިމުން ރީތި ފައްޓަރުބައެވެ. އެ އަތުގައި ބީހުމުގެ ޝަރަފު ލިބިފައިވާ ހިތްގައިމު އުޅާތަކެވެ. އެތަކެއް ހަނދާންތަކެއް އޭގައި ރައްކާކުރެވިފައިވާ ރުމާފަޅިއެވެ. އެ އަލަމާރިން ދެން ޖާގަ ލިބުނީ ކީރިތި ރަސޫލާގެ ސީރަތަށާއި ކީރިތި ޤުރުއާނަށެވެ.
ކޮންމެ ހުކުރު ދުވަހަކު ފަތިސްނަމާދުން ފައިބައިގެން ޒާހިރު ސަހަރާއަށް ދެއެވެ. އެ ތަނުގައި ޖެހި ހުވަނދުމާ އޮފިކޮޅަށް ފެންދެއެވެ. ލަތީފާގެ މަހާނަ ކައިރި ސާފުކުރެއެވެ. އަލަމާރި ކައިރީގައި ހަވީރު ވަގުތުކޮޅެއް ހޭދަކުރެއެވެ. ކުރިން އެޅި ހުވަނދުމާތައް ނެގުމަށް ފަހު ތާޒާ މާ އަޅައެވެ. ލަތީފާގެ ހެދުން ނަގައި އުނގުމަތީގައި ފަތުރައިލައިގެން އޭގައި ފިރުމަން އިނދެއެވެ. ލޮލުން ވެއްޓޭ ކަރުނަތިކި ހެދުމުގެ ފަސްބައިގައި ރައްކާކޮށްދޭ ކަހަލައެވެ. ޒާހިރުގެ ގެއިން ނުކުތީ ލަތީފާގެ ހަނދާންތަކުން ހިތަށް ކެތް ނުކުރެވިގެންނެވެ. އެކަމަކު، ހަނދާން އާ ކޮށްނުލައި ވެސް ހިތަކަށް ކެތެއް ނުވެއެވެ.
މަދު ފަހަރަކު ރައްޓެއްސަކަށް ހިނިތުންވެލި ނަމަވެސް، އުފަލަކީ ޒާހިރަށް ބީރައްޓެއްސަކަށް ވިއެވެ. ކިތަންމެ ކުލަގަދަކޮށް ޢީދު ކުޅިވަރު ކުޅުނަސް، ލަތީފާ ނެތުމުން ޒާހިރުގެ ހިތަކު ޖޯޝެއް ނެތެވެ. ކުދިންގެ ގެއަށް ޒާހިރު ވަދެއެވެ. ދަރިންގެ ހާލު ބަލައެވެ. ގޭގެ ޚަރަދު ވެސް ބަލަހައްޓައެވެ. ކުއްޖަކު ބަލިވެއްޖެއްޔާ ޑޮކްޓަރަށް ދައްކައި ބޭސްނަގައިދީ ވެސް ހަދައެވެ. ހުރިހާ ކުދިންނަށް ހަމަހަމަކޮށް ކަންތައް ކޮށްދޭން މަސައްކަތް ކުރިޔަސް، ޒާހިރުގެ ހިތް އަތުލަނީ އަންހެންދަރިންވެ. އެ ކުދިންގެ މޫނުމަތިން ފެންނަ، މަންމަޔާ އެއްގޮތް ސިފަތަކެވެ. މަންމަގެ ފަޅުކަން ބައްޕަ އިހުސާސްކުރާ ވަރު ދަރީންނަށް ފެނެއެވެ. ބައްޕަގެ ނިވެމުންދާ ބައްތީގެ ހުޅުކޮޅު އިތުރަށް ކަނިވިޔަނުދޭން ދަރިން މަސައްކަތް ކުރިއެވެ.
"އަހަރުމެން މި ތިބީ ބައްޕަ ބަލަން،" ޒާހިރާއި ކުދިން މަޝްވަރާ ކުރިއެވެ. "އަހަރުމެން ތިއްބައި، ރައްޓެއްސެއްގެ ގޭގަ ބައްޕަ އުޅުނީމަ މީހުން ކީކޭ ކިޔާނީ؟"
ކުދިން ދެއްކި ވާހަކަ ޒާހިރު އަޑުއެހިއެވެ. ގަބޫލުކުރިއެވެ. އެކަމަކު، އެނބުރި ދާން ޒާހިރު ބޭނުންވަނީ ލަތީފާ ގާތަށެވެ.
"ދަރިފުޅުމެން ބައްޕައާ ދޭތެރޭގަ ވިސްނާނެކަމެއް ނެތް،" އޯގާތެރިކަމާ އެކުގައި ޒާހިރު ޖަވާބުދިނެވެ. "ދަރިފުޅުމެން ދަރިފުޅުމެންގެ ކަންތަކާ އުޅޭ. ބައްޕަގެ ނެތް އެއްވެސް ޝަކުވާއެއް. ބައްޕަ މިހިރީ ބައްޕަގެ އުމުރުގަ ކުރަން ބޭނުންވި ހުރިހާ ކަމެއް ކޮށްފަ. މީ ދެން ބާކީ އޮތް ދުވަސްކޮޅު ހޭދަކޮށްލަން ބައްޕަ ބޭނުންވި ގޮތް."
"އެކަމަކު ތިހެން އުޅެނިކޮށް ބައްޕައަށް ކަމެއް ވެއްޖެއްޔާޔޯ؟" ދޮށީ ދަރިފުޅު ހާދީ ސުވާލުކުރިއެވެ.
"އެ ދުވަހަކުން ދަރިފުޅުމެން އައިސް ބައްޕައަށް އެހީވެދީ،" ޖަވާބުގައި ޒާހިރު ބުންޏެވެ. "ގެންދާނެ ތާކަށް ގެންގޮސް ބޭސްކޮށްދީ. އެކަމަކު މިހާރު ބައްޕަ މި އުޅޭ ގޮތަކަށް އުޅެން ދޫކޮށްލާ."
ޒާހިރު ބުނާ ގޮތް ހެދުން ނޫން ގޮތެއް ދަރިންނަކަށް ނެތެވެ. މައިންބަފައިން މުސްކުޅިވާން ފެށުމުން ދަރިން ކަންބޮޑުވަނީ ކީއްވެގެންކަން ޒާހިރަށް އެނގެއެވެ. އުމުރުގެ ފަހު ދުވަސްތަކުގައި އިންސާނާއަށް ކުރިމަތިކުރުވާ ގޮންޖެހުންތައް ޒާހިރަށް ފެނިއްޖެއެވެ. އަނބިމީހާގެ ފަރާތުންނެވެ. އެކުވެރިންގެ ފަރާތުންނެވެ. ދުރުހިލޭ މީހުންނާއި ގާތް ތިމާގެ މީހުންގެ ފަރާތުންނެވެ.
"މުސްކުޅިބަލި ދިގުލައިގެން ދިޔާމަ، އެ ކަން ވާނީ ބުރައަކަށް،" ކުދިން ގާތުގައި ޒާހިރު ބުންޏެވެ. "އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ ބައްޕައަކަށް އެހެނެއް ނުވާނެ. ފަހު ނޭވާ ހަށިން ބޭރުވާއިރު ގާތުގަ ތިބޭ ހުރިހާ ދަރިންގެ ނަން ވެސް ބައްޕަ ހަނދާން ހުންނާނެ. ދަރިފުޅުމެންގެ މަންމަ ވަރަށް ގިނަ ކަންތައް ބައްޕައަށް ދަސްކޮށްދިން. އެއްވެސް ކަމަކާ ޝަކުވާ ކުރާނެ ފުރުޞަތެއް މަންމަ ނުދޭ. ބައްޕަގެ ހިތުގަ އެހެން މީހަކަށް ހަސަދައެއް ނެތް. ފޮރުވިފަ އޮތް ހިތްހަމަނުޖެހުންތަކެއް ނެތް."
ހަމީދު ރޭގަނޑު ނިދަން ގެއަށް އައިރު، ޒާހިރު އިނީ އެނދުގައި އިށީނދެލައިގެންނެވެ. އިރުކޮޅަކުން ތެދުވެއެވެ. އަނެއްކާ އިށީނދެއެވެ. އެނދުގެ ބާލީސް ދަށް ހިއްލައިލައެވެ. އިރުކޮޅަކު އެ މަންޒަރު ބަލަން ހަމީދު ހުއްޓެވެ.
"ކޯޗެއް ގެއްލުނީ ރަންކޮޅާ؟" ހަމީދު ސުވާލުކުރިއެވެ.
"ލަތީފާމަތިން މާ ބޮޑަށް ހަނދާންވަނީ. ހުވަނދުމާ ވަސް ވެސް މާ ގަދައަކަށް ދުވާރެއެއް މީ،" ފުން ނޭވައެއް އެތެރެއަށް ދަމައިލައިފައި ޒާހިރު ބުންޏެވެ. "ހަމީދު އެބަ ގެންގުޅެންތަ ހުވަނދުމާ!"
"މަށެއް ނުގެންގުޅެން،" ހަމީދު ދެ އަތް ދައްކައިލަމުން ބުންޏެވެ. "މަށަށް ވަރަށް ނުބައި ވަސް ދުވާއެއްޗެއް އެއީ. މީހަކު މި ގެއަށް އެ ގެނަޔަސް މަ ހުންނަނީ މޭބޮޑުވެފަ."
ޖެހިގެން އައި ދުވަހު ފަތިސްނަމާދަށް ޒާހިރު ހޭލިއިރު، ނޭވައަށް ކުޑަކޮށް އުނދަގޫވާހެން ހީވިއެވެ. މިސްކިތަށް ދިއުމުގެ ބަދަލުގައި ޒާހިރު ނަމާދުކުރީ ގޭގައެވެ. އެ އަށް ފަހު ބޭނުންވީ އެނދުގައި އޮށޯވެލާށެވެ. އޭރު ލޮލަށް ވެރިވަމުންދިޔައީ ކުރިން އިހުސާސް ކުރެވިފައި ނުވާ ކަހަލަ ލޮޑުކަމެކެވެ. އެސްފިޔަތައް ބަރުވަމުންދިޔައެވެ. އަދި ކުއްލިއަކަށް ހުވަނދުމަލުގެ ވަސް އައީ ކޮން ދިމާއަކުން ކަމެއް ޒާހިރަކަށް ނޭނގެއެވެ. އެ ވަސް ގަދަވަމުންދިޔަ ވަރަކަށް، ގެނބެމުންދިޔަ ނިދީގެ ފުންކަން ވެސް ވީ އިތުރެވެ.
ޒާހިރު ނިޔާވި ޚަބަރު ލިބުމުން ވަގުތުން ހާދީ އައެވެ. ހާދީއަށް ހީވީ ބައްޕަ އަރާމުގައި ނިދައިލައިފައި އޮތްހެންނެވެ. އިރުކޮޅެއް ވަންދެން ހާދީ ވިސްނަން ހުއްޓެވެ. ކުޑަކުޑަ މިންވަރަކަށް ފުދިގެން ބައްޕަ އެހާ އުފަލުގައި އުޅުނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ ދެން ހަނދާނަށް އައީ ބައްޕަ ދީފައިވާ ޖަވާބެވެ.
"ކޮންމެ ކަމެއް ވެސް މެދުވެރިވާނީ ސަބަބެއް އޮވެގެން،" ޒާހިރު ބުނެފައިވެއެވެ. "ބައްޕަ ދިރިއުޅުނީ އެ ގޮތަށް ވިސްނުން ބަދަލުކޮށްގެން. އެހެންވެ، ރުޅިއަންނަންޖެހޭ ކަމެއް ނެތް. ޝަކުވާކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ވެސް ނެތް. މި އުމުރަށް ދިޔާމަ އަސާގަނޑެއްގެ އެހީއާ ނުލާ ހިނގާލެވި، އަމިއްލައަށް ކައިބޮއި ހެދި، ހަނދާން ގަދައިއްޔާ އެހެރީ ހުރިހާ ކަމެއް ފުރިހަމަވެފަ. ދެން އުފަލުގަ އުޅެފަ މަރުވެގެންދިޔާމަ ނިމުނީ. މަންމަ ހުންނާނެ އިންތިޒާރުގަ. ނަމަނަމަ ހުވަނދުމާ ގަސް މޯޅިވިޔަ ނުދޭތި."
ލޮލުން ފޭދުނު ކަރުނަ ފުހެލަމުން، ހިނިތުންވުމާއެކު ހާދީ ބޯޖަހައިލިއެވެ. އުންމީދަކީ، ބައްޕަ ކަހަލަ މީހަކަށް ހާދީ ވެސް ވުމެވެ. ޒާހިރު ލޯބިން ހެއްދި ހުވަނދުމާ ގަހަކީ މާލޭގައި އެ ޒަމާނުގައި ހެދުނު އެންމެ ބިޔަ ހުވަނދުމާގަހެވެ. މާ ހުސްނުވެއެވެ. ބޭނުންވެގެން އަންނަ ކޮންމެ މީހަކަށް ހިލޭ މާ ދެއެވެ. އެ ވަހަކީ، އެތައް ބައެއްގެ ހަނދާންތައް ރައްކާކުރެވިފައިވާ ވަހަކަށްވިއެވެ. (ނިމުނީ)